Orta Doğu Krizleri Gübrenin Küresel Tedarikini Tehdit Ediyor

Son Orta Doğu çatışmaları, dünya gübre tedarik zincirini yeniden gündeme getirdi. Hürmüz Boğazı, enerji ve hammadde ticaretinde kritik bir geçiş noktası olarak bilinirken, yaşanan kesintiler sadece petrol ve doğalgazı değil, aynı zamanda tarımın temel girdisi olan gübreyi de etkileyebilir.

Gübre, dünya nüfusunun yaklaşık yarısının gıda ihtiyacını karşılayan tarımsal üretimde hayati öneme sahiptir. Tedarik kesintileri, doğrudan çiftçilerin üretim alanlarını etkiler ve küresel gıda arzını tehdit eder.

2024 verilerine göre Orta Doğu ülkeleri—İran, Katar, Suudi Arabistan, BAE ve Bahreyn—dünyadaki amonyak ticaretinin %23’ünü, üre ticaretinin %34’ünü ve amonyumlu fosfat ticaretinin %18’ini sağladı. Daha geniş bir perspektifte ise bölge, temel gübrelerin yaklaşık %30’unun ihracatını gerçekleştiriyor.

Üre, en yaygın ticareti yapılan azotlu gübre olarak öne çıkıyor. 2024’te Hürmüz Boğazı üzerinden 18,5 milyon ton üre ihraç edildi. Uzun süreli kesintiler, küresel gübre piyasalarını hızla etkileyebilir.

Enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar da üretim maliyetlerini doğrudan etkiliyor. Azotlu gübreler, amonyak üretiminde yoğun şekilde doğalgaz kullanılarak üretiliyor. Avrupa gibi yüksek maliyetli bölgelerde, enerji fiyatlarındaki artış gübre üretim maliyetlerini artırıyor. Fosfat zincirleri de Hürmüz Boğazı’na bağımlı; fosfat gübre üretimi için gerekli olan sürenin neredeyse yarısı bu güzergâh üzerinden taşınıyor.

Gübre tedarikindeki kesintiler, özellikle ithalata bağımlı Afrika ve Güney Asya’daki küçük çiftçiler için ciddi risk oluşturuyor. Gıda üretiminde verimlilik ve maliyetler doğrudan etkileniyor.

Uzmanlar, gübre tedarik zincirlerinin güvence altına alınmasının, tarımsal üretimi ve küresel gıda güvenliğini sağlamak açısından kritik olduğunu vurguluyor. Politika yapıcıların, gübreyi stratejik bir öncelik olarak görerek, ana taşımacılık yollarında kesintisiz tedariki garanti altına almaları gerekiyor.