Çandır: Girdi maliyetleri üretici fiyatlarını aşıyor

ANTALYA — Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Haziran 2026 dönemine ilişkin Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) verileri, tarımsal girdi maliyetlerinde aylık bazda düşüş yaşandığını, ancak yıllık maliyet artışının yüksek seviyesini koruduğunu gösterdi.

Tarım-GFE, Haziran ayında bir önceki aya göre yüzde 0,92 azaldı. Endeks, geçen yılın Aralık ayına göre yüzde 16,92, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 32,06, 12 aylık ortalamalara göre ise yüzde 34,02 arttı.

Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, TÜİK verilerini değerlendirirken Haziran ayındaki yüzde 0,92'lik aylık değişimin son 10 yılın Haziran ayları açısından en düşük oran olduğunu belirtti. Çandır ayrıca yıllık yüzde 32,06'lık artışın son 3 yılın altında kaldığını ifade etti.

Çandır’ın değerlendirmesine göre Haziran ayındaki aylık değişim, 2015'ten bu yana Haziran ayları ortalaması olan yüzde 2,14'ün altında kaldı. Yıllık Tarım-GFE artışı da son 10 yılın Haziran ayları ortalaması olarak verilen yüzde 33,37'nin altında gerçekleşti.

Gübre maliyeti yıllık yüzde 50,99 arttı

Tarım-GFE'nin ana gruplarında tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksi Haziran ayında aylık bazda yüzde 1,20 gerilerken, yıllık bazda yüzde 33,88 arttı.

Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksi ise aylık yüzde 0,93, yıllık yüzde 21,49 yükseldi.

Alt gruplarda aylık değişimler; tohumda yüzde -0,24, enerjide yüzde -2,61, gübre ve toprak geliştiricilerde yüzde -2,10, tarımsal ilaçlarda yüzde 1,23, veteriner hizmetlerinde yüzde -3,32, yemde yüzde -1,44 ve diğer mal ve hizmetlerde yüzde 1,33 oldu.

Yıllık bazda ise gübre ve toprak geliştiriciler yüzde 50,99 ile en yüksek artışın görüldüğü grup oldu. Bunu diğer mal ve hizmetler yüzde 34,40, tohum yüzde 31,44, enerji yüzde 31,21, yem yüzde 31,86, veteriner hizmetleri yüzde 26,51 ve tarımsal ilaçlar yüzde 22,60 ile izledi.

Böylece yıllık bazda en yüksek artış ile en düşük artış arasındaki fark 28,39 puan oldu.

Tarım-ÜFE ile Tarım-GFE arasındaki fark

Çandır, Haziran ayı Tarım-ÜFE verisine de dikkat çekti. TÜİK'in resmi verilerine göre Tarım-ÜFE Haziran 2026'da aylık yüzde 9,02 azalırken, yıllık yüzde 9,55 arttı.

Çandır'ın değerlendirmesinde Tarım-ÜFE'nin aylık yüzde -9,02'lik değişiminin 15 yıllık Haziran ayları ortalaması olarak verilen yüzde 1,68'in oldukça altında olduğu belirtildi.

Çandır, tarımsal girdi maliyetlerinin uzun yıllar Haziran ayları ortalamasını yüzde 2,14 olarak değerlendirirken, üretici fiyatlarındaki değişim ile girdi maliyetleri arasındaki farkın üretici açısından maliyet baskısına işaret ettiğini söyledi.

Yıllık bazda ise Tarım-ÜFE'deki yüzde 9,55'lik artışın, Çandır'ın aktardığı 15 yıllık Haziran ortalaması olan yüzde 27,20'nin altında kaldığı belirtildi. Tarımsal girdi maliyetlerinin aynı dönem için verilen uzun yıllar ortalaması ise yüzde 33,37 oldu.

Bu iki yıllık oran arasında 23,82 puanlık fark bulunuyor.

Tarıma dayalı sanayide fiyat baskısı

Çandır, tarımsal üretimin yanı sıra üretici ve sanayi fiyatlarındaki gelişmelerin de tarımsal maliyetler açısından takip edilmesi gerektiğini belirtti.

Haziran ayında Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE) aylık yüzde 0,46, yıllık yüzde 30,33 arttı. TÜİK verilerinde YD-ÜFE'nin 12 aylık ortalamalara göre artışı ise yüzde 32,07 olarak yer aldı.

Çandır'ın aktardığı verilere göre Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) aylık yüzde 1,80, yıllık yüzde 28,09 artarken, üretici düzeyindeki gıda enflasyonu aylık yüzde 0,88, yıllık yüzde 33,07 oldu.

Çandır, bu göstergelerin tarıma dayalı imalat sanayindeki fiyat hareketlerinin de tarımsal üretim maliyetleri açısından önem taşıdığını ifade etti.

Gıda enflasyonu yüzde 35,44

Haziran ayında tüketici fiyatlarında aylık artış yüzde 0,99, yıllık artış yüzde 32,11 olarak gerçekleşti. Çandır'ın değerlendirmesinde bu oranların uzun yıllar ortalamaları olan aylık yüzde 0,73 ve yıllık yüzde 18,83'ün üzerinde olduğu belirtildi.

Gıda enflasyonu ise aylık yüzde 0,16, yıllık yüzde 35,44 oldu.

İşlenmemiş gıdada aylık değişim yüzde -2,83, yıllık değişim yüzde 33,19 olarak aktarılırken, yaş meyve ve sebzede aylık değişim yüzde -10,22, yıllık değişim yüzde 28,15 olarak kaydedildi.

Çandır: Maliyet baskısı yakından izlenmeli

Çandır, enerji ve gübre piyasalarındaki küresel gelişmelerin önümüzdeki dönemde tarımsal üretim maliyetleri açısından önemini koruyacağını belirtti.

Çandır, enerji, doğal gaz, gübre ve lojistik maliyetlerindeki gelişmelerin izlenmesi gerektiğini ifade ederek, Orta Doğu'daki çatışmalar, Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlikler ve Rusya-Ukrayna Savaşı kapsamındaki gelişmelerin enerji ve emtia piyasaları üzerinden tarımsal maliyetlere yansıyabileceğini söyledi.

Çandır, üreticilerin artan girdi maliyetleri karşısında üretimden kopmaması için doğrudan ve hedefli desteklerin hayata geçirilmesi gerektiğini savundu.

TARIM PUSULASI HABER MERKEZİ