ANKARA — 28 Eylül Dünya Kuduz Günü kapsamında açıklama yapan Türk Veteriner Hekimleri Birliği (TVHB) Merkez Konseyi Başkanı Ali Eroğlu, kuduzla mücadelenin hastalık ortaya çıktıktan sonra değil, hayvan kaynağında başlaması gerektiğini belirtti. Eroğlu, sahipli ve sahipsiz hayvanların aşılanması, hayvan hareketlerinin izlenmesi, yaban hayatının takip edilmesi ve kurumlar arasında kalıcı koordinasyon sağlanması çağrısında bulundu.
2026 yılı Dünya Kuduz Günü’nün teması, Global Alliance for Rabies Control (GARC) tarafından “Birlikte Daha Güçlüyüz” olarak belirlendi. TVHB, kuduzun insanları, evcil ve yabani hayvanları etkileyebilen viral ve zoonotik bir hastalık olduğuna dikkat çekti.
Açıklamada, klinik belirtiler ortaya çıktıktan sonra hastalığın neredeyse daima ölümle sonuçlanmasına karşın, doğru zamanda alınan önlemlerle gelişmesinin engellenebildiği belirtildi.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre kuduz nedeniyle yaşamını kaybedenlerin yaklaşık yüzde 40’ını 15 yaş altındaki çocukların oluşturduğuna dikkat çeken TVHB, hastalığın doğrudan halk sağlığını ilgilendirdiğini ve kurumlar arası mücadeleyi gerekli kıldığını ifade etti.
Kuduzla mücadele hayvan kaynağında başlamalı
TVHB’ye göre kuduzla mücadelede temel hedef, hastalığı hayvan kaynağında kontrol altına almak.
Birliğin açıklamasında sahipli ve sahipsiz kedi ve köpeklerin düzenli olarak aşılanması, yüksek aşılama oranlarının sürdürülmesi, hayvan hareketlerinin etkin biçimde izlenmesi ve şüpheli vakaların gecikmeden bildirilmesi gerektiği belirtildi.
Sahipsiz hayvan popülasyonunun da bilimsel, sürdürülebilir ve hayvan refahını gözeten yöntemlerle yönetilmesi gerektiği kaydedildi.
TVHB, Türkiye’de kuduz değerlendirilirken evcil hayvanlar, çiftlik hayvanları ve yaban hayatı arasındaki ilişkinin birlikte ele alınması gerektiğini vurguladı.
Birliğe göre yabani hayvanların meralarda çiftlik hayvanları, çoban ve av köpekleriyle; yerleşim alanlarında ise sahipli veya sahipsiz hayvanlarla temas edebilmesi, virüsün farklı hayvan popülasyonları arasında taşınmasına imkan sağlayabiliyor.
Bu nedenle bir bölgede evcil hayvanlarda kuduzun kontrol altına alınmasının riskin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmediği belirtilerek, mücadelenin yaban hayatı–evcil hayvan–çiftlik hayvanı–insan zincirinin tamamını kapsaması gerektiği ifade edildi.
41,8 milyon doz oral aşı doğaya bırakıldı
TVHB, yaban hayatındaki kuduzla mücadelede oral aşılama çalışmalarının önemine de dikkat çekti.
Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine dayandırılan açıklamaya göre, 2019-2025 döneminde 592 bin kilometrekarelik alanda toplam 41,8 milyon doz oral aşı havadan doğaya bırakıldı.
Başta tilkiler olmak üzere yabani etçil türleri hedefleyen çalışmaların epidemiyolojik veriler doğrultusunda etkin biçimde sürdürülmesi gerektiği belirtildi.
Şüpheli temasta 15 dakika uyarısı
TVHB, kuduz şüpheli temaslarda zaman kaybedilmemesi gerektiğini de vurguladı.
Şüpheli bir hayvan tarafından ısırılma veya tırmalanma ya da enfekte olabileceği düşünülen hayvan salyasının açık yara veya mukozayla teması halinde yara bölgesinin mümkün olan en kısa sürede bol su ve sabunla en az 15 dakika boyunca iyice yıkanması gerektiği belirtildi.
Açıklamada, bunun ardından vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiği ifade edildi.
Temasın niteliği ve risk düzeyinin sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilmesi, gerekli görülmesi halinde kuduz aşısı, kuduz immünglobulini veya güncel tıbbi rehberlerde yer alan diğer temas sonrası koruyucu uygulamaların yapılması gerektiği kaydedildi.
TVHB’den Tek Sağlık yapılanması çağrısı
TVHB, kuduzun hayvan sağlığı ile insan sağlığının birbirinden ayrı düşünülemeyeceğini gösteren önemli örneklerden biri olduğunu belirtti.
Veteriner hekimlerin aşılama, sürveyans, hastalık şüphesinin değerlendirilmesi, laboratuvar tanısı, hayvan hareketlerinin kontrolü, yaban hayatının izlenmesi ve toplumun bilgilendirilmesi gibi alanlarda halk sağlığının korunmasına katkı sağladığı ifade edildi.
Birlik, zoonotik hastalıklarla mücadelede kurumların birbirinden bağımsız hareket ettiği parçalı yapıların yerine insan, hayvan ve çevre sağlığını birlikte değerlendiren kalıcı bir Tek Sağlık yapılanması oluşturulması gerektiğini savundu.
TVHB, kurumlar arası koordinasyonun dönemsel uygulamalara ve kişisel inisiyatiflere bırakılmaması gerektiğini belirterek, görev, yetki ve sorumlulukların açık biçimde tanımlandığı kalıcı bir yapının oluşturulmasını istedi.
Tek Sağlık Yasası ve HAKİM önerisi
TVHB, bu kapsamda Tek Sağlık Yasası’nın hayata geçirilmesi yönündeki önerisini yineledi.
Birlik ayrıca insan, hayvan ve çevre sağlığına yönelik tehditlerin ortak bir sistem içerisinde izlenebilmesi için erken uyarı, erken teşhis ve erken reaksiyon kapasitesine sahip, doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlı Hastalık Kontrol ve İzleme Merkezi (HAKİM) kurulmasını önerdi.
Açıklamada Tarım ve Orman Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, yerel yönetimler, üniversiteler, veteriner hekimler, beşeri hekimler ve ilgili kurumlar arasında sürekli ve etkin koordinasyon sağlanması gerektiği belirtildi.
Çocuklara hayvanlarla güvenli temas ve olası temas sonrasında yapılması gerekenler konusunda eğitim verilmesi, hayvan sahiplerinin aşılama ve kayıt sorumluluklarına ilişkin farkındalığın artırılması da öneriler arasında yer aldı.
2030 hedefi vurgulandı
TVHB, Dünya Sağlık Örgütü, Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü ile Kuduz Kontrolü için Küresel İttifak tarafından ortaya konulan, 2030 yılına kadar köpek aracılı kuduz nedeniyle insan ölümlerinin sona erdirilmesi hedefinin bütüncül ve sürdürülebilir mücadeleyle mümkün olabileceğini belirtti.
Ali Eroğlu imzalı açıklamada, “Kuduz önlenebilir bir hastalıktır. Mücadele, vaka ortaya çıktıktan sonra değil, kaynağında başlamalıdır.” ifadelerine yer verildi.
