HATAY — Şubat 2023 depremlerinin ardından Hatay’da tarımsal üretimin ekolojik, ekonomik ve toplumsal açıdan daha dirençli hale getirilmesi amacıyla başlatılan Tarımsal Üretimde Onarıcı Dönüşüm Projesi üçüncü yılında devam ediyor. Buğday Derneği tarafından Aralık 2023’te başlatılan proje kapsamında agroekolojik üretime yönelen çiftçiler, Hatay Ekolojik Üretim Birliğini kurdu.
Proje, tarımsal üretimde endüstriyel ve ağır kimyasal pestisit kullanımının yaygın olduğu belirtilen Hatay’da küçük üreticilerin doğa dostu agroekolojik yöntemlere geçmesini, toprak ve su varlıkları ile biyoçeşitliliğin korunmasını ve deprem sonrasında zarar gören pazarlama kanallarının yerine yeni kanallar oluşturularak çiftçi gelirlerinin artırılmasını hedefliyor.
Proje 120 üreticiyle başladı
Buğday Derneği, 2023 yılında gerçekleştirdiği iki aylık ihtiyaç ve potansiyel belirleme çalışmasının ardından karakılçık buğdayı, narenciye, nar, domates, biber ile tıbbi ve aromatik bitkiler odağında farklı ilçelerden 120 üreticiyle projeyi başlattı.
Projenin ilk iki yılında üreticilere agroekoloji, toprak onarımı, su yönetimi, hastalıklarla doğa dostu mücadele, kooperatifçilik, tarım finansmanı ve dijital pazarlama konularında teorik ve uygulamalı eğitimler verildi.
Uzun yıllardır agroekolojik üretim yapan çiftçilerin deneyimleri de arazi ziyaretleri aracılığıyla proje kapsamındaki üreticilerle paylaşıldı.
Üreticilerin dış girdilere bağımlılığı azaltılmaya çalışıldı
Proje kapsamında üreticilerin dış girdilere olan bağımlılığını azaltmak amacıyla toprak analizleri gerçekleştirildi.
Toprağı ve mikrobiyolojisini destekleyen organik gübreler, biyostimülantlar, kompost düzenekleri, dal öğütme makinesi ve biyolojik mücadele preparatları üreticilere dağıtıldı.
Üreticilere ayrıca tohumdan hasada kadar sahada ve uzaktan teknik destek sağlandı. Agroekolojik üretime geçişi kolaylaştırmak amacıyla rehber kitaplar ve eğitim materyalleri de hazırlandı.
Deprem sonrası üreticilere psikolojik destek
Projenin yalnızca tarımsal üretime odaklanmadığı, deprem sonrasında yaşanan travma, belirsizlik ve kronik stresle mücadeleye yönelik çalışmaların da yürütüldüğü belirtildi.
Bu kapsamda Uluslararası Travma Önleme ve Rehabilitasyon Merkezi (UTÖMER) psikologlarının iş birliğiyle üreticilere yönelik psikoeğitim ve grup terapisi seansları düzenlendi.
Buğday Derneği, üreticilerin proje kapsamında yeniden bir araya gelmelerinin ve toprağa odaklanmalarının iyileşme süreçlerine katkı sağladığını aktardı.
Üreticilerden proje kapsamında yapılan değerlendirmelerde, projenin deprem sonrasında yeniden toprağa odaklanmalarına ve diğer çiftçilerle bir araya gelmelerine katkı sunduğu yönünde ifadeler geldi.
Ürünlere yeni pazarlama kanalları oluşturuldu
Agroekolojik üretim yöntemlerini uygulamaya başlayan üreticilerin ürünleri, pazarlama desteği öncesinde akredite laboratuvarlarda analiz edildi ve pestisit içermedikleri belgelendi.
Yaş ve işlenmiş ürünlerin satışı için dayanışmacı ve doğrudan pazarlama kanalları oluşturuldu.
Karakılçık buğdayı, domates, biber ve narenciye gibi ürünler kadın kooperatifleri ve işleme birimleri aracılığıyla salça, un, bulgur, nar ekşisi ve kurutulmuş ürünlere dönüştürüldü.
Taze narenciyeler ise doğrudan perakende siparişler, toptan alımlar veya aşevleri ve konteyner kentlere yönelik bağış kampanyalarıyla alıcılara ulaştırıldı.
Buğday Derneğinin açıklamasına göre yapılan analiz ve anketler, dağıtılan girdiler ile üreticilerin kendi hazırladıkları preparatların maliyet tasarrufu sağladığını gösterdi. Üreticilerin ürünlerini kendi belirledikleri fiyatlardan satarak tüccar kanallarına kıyasla en az iki kat yüksek kazanç elde ettikleri belirtildi.
Karakılçık üretimi 12 çiftçiye çıktı
Projenin Hatay açısından öne çıkan sonuçlarından biri, bölgenin yerel türlerinden Karakılçık buğdayının agroekolojik yöntemlerle üretilmeye başlanması oldu.
Amik Ovası’nda ilk kez agroekolojik yöntemlerle Karakılçık buğdayı yetiştirildiği belirtilirken, elde edilen 5 ton ürünün tamamı alıcı buldu.
Projenin ilk yılında bir üreticiyle başlayan agroekolojik Karakılçık buğdayı üretimi üçüncü yılda 12 üreticiye, toplam ekim alanı ise 26 dönümden 100 dönüme ulaştı.
Proje kapsamında yürütülen Çiftçiden Çiftçiye Deneyim Aktarımı programıyla Hataylı üreticilerin Türkiye’nin farklı bölgelerinde ekolojik üretim yapan çiftçilerin deneyimlerinden yararlandığı, edindikleri bilgi ve deneyimleri de komşu üreticilerle paylaştığı ifade edildi.
Üreticiler Hatay Ekolojik Üretim Birliği’ni kurdu
Projenin eğitim, üretim, pazarlama ve örgütlenme olmak üzere dört temel ayak üzerine kurulduğu belirtildi.
Üçüncü yılın sonunda agroekoloji ilkelerini benimseyen ve sürdürülebilir üretimi proje sonrasında da devam ettirmek isteyen üreticiler, Hatay Ekolojik Üretim Birliğini kurdu.
Bugüne kadar 33 üreticinin dahil olduğu birlik, kooperatif olma yolunda ilerliyor.
Buğday Derneği, kooperatif kuruluş hazırlıklarında üreticilerle birlikte çalıştığını ve yönerge ile tüzük konusunda danışmanlık desteği sağladığını bildirdi.
Dernek, projenin 2024-2025 dönemindeki çiftçi eğitimleri ve tarımsal üretim faaliyetlerinin Türkiye İş Bankası A.Ş. tarafından, proje ekibinin ulaşımının Ayvens tarafından desteklendiğini; diğer giderlerin ise Buğday Derneği üyesi İzel Levi Coşkun ile BÜNSA Döküm A.Ş. tarafından karşılandığını açıkladı.
2026 yılında Türkiye İş Bankası A.Ş. proje ana sponsorluğunu üstlenirken, EFSE (European Fund for Southeast Europe), Ayvens ve Buğday Derneği üyeleri diğer destekçiler arasında yer aldı. Projenin etki ölçme ve değerlendirme araştırmaları ile analizlerini ise Zenna Danışmanlık gerçekleştirdi.
