NEPAL — Himalaya kaya arısının (Apis laboriosa) ürettiği ve “deli bal” olarak bilinen bal, içerdiği grayanotoksin nedeniyle insan sağlığı açısından risk taşıyor. Nepal’in yüksek kesimlerinde üretilen balın, özellikle ormangülü çiçeklerinin nektarından gelen toksin nedeniyle kalp ritmini tehlikeli biçimde yavaşlatabildiği bildirildi.
Himalaya kaya arısı yalnızca yüksek Himalayalar’da yaşıyor ve 4 bin metreye kadar yükselen kayalık yamaçlarda açık petekler oluşturuyor. İlkbaharda ormangüllerinin çiçek açmasıyla birlikte arılar yoğun biçimde nektar topluyor. Bu nektarda bulunan grayanotoksin, arılar tarafından bala taşınarak üründe yoğunlaşıyor. Arıların bu maddeye nasıl dayanabildiği ise henüz tam olarak açıklanabilmiş değil.
Kalp ritmini etkileyebiliyor
Grayanotoksin içeren balın tüketilmesi, insanlarda kalbin elektriksel sinyallerini etkileyerek kalp hızının tehlikeli seviyelere düşmesine ve tansiyonun hızla gerilemesine yol açabiliyor. Baş dönmesi, bulantı ve halsizlik gibi belirtilerin tüketimden 30 ila 60 dakika sonra ortaya çıkabildiği belirtiliyor.
Nepal’in Gandaki bölgesindeki Gurung halkı, bu balı nesiller boyunca aktarılan geleneksel yöntemlerle topluyor. Ancak ürünün uluslararası internet satışlarının yaygınlaşması, yerel deneyim ve tüketim bilgisinden uzak tüketiciler açısından yeni bir risk oluşturuyor.
Toksin miktarı değişiyor
“Deli bal”ın içerdiği toksin miktarının üretim partisine, mevsime ve bölgeye göre değişebildiği bildiriliyor. Grayanotoksin yoğunluğunun, ormangüllerinin yoğun çiçek açtığı ve ana bal hasadının gerçekleştiği ilkbahar döneminde yükseldiği belirtiliyor.
Balın internet üzerinden “egzotik süper gıda” olarak pazarlanması da endişeleri artırıyor. The Conversation’da yayımlanan araştırma değerlendirmesinde, Nepal balıyla bağlantılı zehirlenme vakalarının Güney Kore’de 2013’ten itibaren kayda geçtiği, daha yakın dönemde Fransa ve Katar’da da vakaların bildirildiği aktarıldı.
Himalaya kaya arıları da tehdit altında
Araştırmanın yalnızca insan sağlığı açısından değil, doğal yaşam açısından da önem taşıdığı belirtiliyor. Himalaya kaya arılarının popülasyonunun aşırı hasat, habitat kaybı ve iklim değişikliği nedeniyle azaldığı ifade ediliyor.
Bilim insanları, Nepal’in farklı bölgeleri ve mevsimlerinden alınacak bal örneklerini inceleyerek grayanotoksin miktarlarını ve hangi ormangülü türlerinin daha fazla toksin ürettiğini belirlemeyi planlıyor.
Kaynak: AgroExpert / The Conversation
