KONYA — Solar3GW, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Güneş Enerjisi Araştırma ve Uygulama Merkezi (ODTÜ-GÜNAM) ile Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğünün (TAGEM) Konya Ovası’nda kurduğu 60 kW’lık pilot TarımGES projesinde ilk ürünler hasat edildi. Güneş panellerinin altında yetiştirilen karabuğdayda, kontrol sahasına kıyasla verim yüzde 7 artarken su tüketimi yüzde 20 azaldı.
TarımGES olarak adlandırılan tarıma entegre güneş enerjisi santralleri, aynı arazi üzerinde hem tarımsal üretim hem de elektrik üretimini bir araya getiriyor. Projede şeker pancarı ve karabuğday ekilirken ilk hasat karabuğdayda gerçekleştirildi. Açıklanan ilk sonuçlar, uygulamanın su kullanım etkinliği ve tarımsal verimlilik açısından potansiyeline işaret ediyor.
Güneş enerjisi alanında çalışan düşünce kuruluşu Solar3GW, pilot uygulamayla tarımsal üretim ve enerji üretimi arasında denge kurulmasını, su kaynaklarının korunmasını ve iklim değişikliğinin üretim üzerindeki etkilerinin azaltılmasını hedefliyor.
TarımGES çiftçinin maliyetlerini azaltabilir
Pilot projenin uygulayıcısı ODTÜ-GÜNAM Entegre Fotovoltaik Teknolojileri Birimi Koordinatörü Doç. Dr. Talat Özden, kuraklık, su kıtlığı, aşırı sıcaklıklar, değişen yağış düzenleri ve iklim belirsizliğinin tarımsal üretimi zorlaştırdığını belirtti. Özden, artan sulama ve enerji maliyetlerinin de çiftçiler üzerinde ekonomik yük oluşturduğunu ifade etti.
TarımGES uygulamalarının aynı arazi üzerinde gıda ve enerji üretimini mümkün kıldığını belirten Özden, doğru ürün seçimi, uygun iklim koşulları ve tarımsal ihtiyaçları esas alan sistem tasarımlarıyla arazi kullanım verimliliğinin artırılabileceğini söyledi.
Özden, bu sistemlerin başarısının yalnızca üretilen elektrik miktarıyla değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayarak temel önceliğin tarımsal üretimi daha verimli, dirençli ve sürdürülebilir hâle getirmek olması gerektiğini kaydetti.
Solar3GW’den TarımGES için özel alan önerisi
Solar3GW Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf Bahadır Turhan, TarımGES sistemlerinin çiftçilere tarımsal gelirlerinin yanı sıra elektrik üretiminden de kazanç sağlama imkânı sunabileceğini belirtti. Turhan, ürün çeşidine ve yerel piyasa koşullarına bağlı olarak bazı yüksek katma değerli ürünlerde geleneksel üretime göre daha fazla gelir elde edilebileceğini ifade etti.
TarımGES uygulamalarının tarım arazilerinin kaybedilmesine yol açacağı yönündeki endişelerin giderilmesi gerektiğini belirten Turhan, Konya’daki pilot uygulamanın bu konudaki değerlendirmelere katkı sağlayacağını söyledi.
Turhan, mevcut mevzuatın tarım arazilerinde güneş enerjisi santrali kurulmasına sınırlamalar getirdiğini, öz tüketim amaçlı kurulumlara ise arazinin yüzde 1’ini aşmama şartıyla izin verildiğini belirtti.
TarımGES yatırımları için özel alanlar oluşturulmasını öneren Turhan, tarım arazilerindeki toplulaştırma uygulamalarına benzer şekilde TarımGES alanlarının da belirlenebileceğini ve bu alanların TarımGES Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) olarak ihaleye çıkarılabileceğini ifade etti.
Turhan’ın değerlendirmesine göre, tarım arazilerinin yalnızca yüzde 1’inin TarımGES YEKA alanı olarak kullanılması durumunda gelişen teknolojilerle yaklaşık 190 GW’lık bir potansiyel ortaya çıkabilir. Turhan, bu kapasitenin Türkiye’nin mevcut toplam güneş enerjisi santrali kurulu gücünün yaklaşık yedi katına karşılık geldiğini belirtti.
TarımGES yatırımlarında geri ödeme süresi 8-10 yıl olabilir
TarımGES sistemlerinde güneş panelleri, tarımsal üretim önceliği korunarak aynı arazide elektrik üretimi için kullanılıyor. Solar3GW’nin açıklamasına göre sistem tasarımına bağlı olarak panellerin gölgeleme etkisinden yararlanılması, yağmur suyunun toplanarak sulamada kullanılması ve bitkilerin olağanüstü hava koşullarından korunması hedefleniyor.
Turhan, panelleri taşıyan konstrüksiyonların yatırım maliyetini artırabildiğini belirtti. Standart güneş enerjisi santrallerinde megavat başına yaklaşık 400 bin dolar olan kurulum maliyetinin TarımGES’lerde 550-560 bin dolara çıkabildiğini, bunun da yüzde 30-40 düzeyinde bir maliyet artışı anlamına geldiğini söyledi.
Turhan, tarımsal verimlilik ve enerji üretiminden elde edilecek gelir birlikte değerlendirildiğinde bir TarımGES yatırımının 8-10 yıl içinde kendini amorti edebileceğini öngördü. Bu süre, şirket başkanının yatırım maliyetleri ve beklenen getiriler üzerinden yaptığı değerlendirme olarak paylaşıldı.
Dünyada TarımGES yatırımları yaygınlaşıyor
ODTÜ-GÜNAM’ın Türkiye’nin TarımGES Görünümü 2026 raporuna dayandırılan açıklamada, farklı ülkelerde tarımsal üretimle güneş enerjisini aynı arazi üzerinde buluşturan uygulamaların geliştiği belirtildi.
İtalya’da yaklaşık 1,1 milyar avroluk bir teşvik programı oluşturulduğu ve 2026 yılı sonuna kadar yaklaşık 1 GW yeni TarımGES kapasitesinin devreye alınmasının planlandığı aktarıldı.
Japonya’da 2013 yılında düzenlenen mevzuat sonrasında TarımGES projelerinin yaygınlaştığı, 2024 yılında ise tarım arazilerinin korunmasına ilişkin düzenlemeler kapsamında bu uygulamalara açık bir statü tanındığı belirtildi.
Hindistan’da toplam kurulu TarımGES kapasitesinin 2040 yılına kadar 783 GW’a ulaşabileceği, ülkenin toplam potansiyelinin ise 1,2 TW’ın üzerinde olduğu tahminine yer verildi.
Çin’de ise 2022 itibarıyla toplam kurulu gücü 134,55 GW’a ulaşan 1.678 TarımGES projesi bulunduğu ifade edildi. Açıklamada, Çin’in büyük ölçekli ticari TarımGES uygulamalarının yürütüldüğü ülkeler arasında öne çıktığı vurgulandı.
Türkiye için yol haritası ihtiyacı
Solar3GW’nin değerlendirmesine göre uluslararası örnekler, Türkiye’de TarımGES uygulamalarının geliştirilmesi için kapsamlı bir yol haritasına ihtiyaç olduğunu gösteriyor.
Bu kapsamda standartların geliştirilmesi, potansiyel kapasitenin analiz edilmesi, izleme altyapısının kurulması, toplumsal kabulün güçlendirilmesi, destek mekanizmalarının oluşturulması ve sürdürülebilir iş modellerinin geliştirilmesi öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor.
TarımGES uygulamalarıyla tarımsal üretim ve enerji üretiminin birlikte yürütülmesi; su kaynaklarının daha verimli kullanılması, çiftçilerin enerji maliyetlerinin azaltılması ve iklim değişikliğine karşı üretim kapasitesinin güçlendirilmesi açısından bir fırsat olarak değerlendiriliyor.
