NİĞDE — CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, nohutta üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkına, artan ithalata ve yükselen girdi maliyetlerine dikkat çekti. Gürer, üreticinin düşük fiyat nedeniyle yeterli kazanç sağlayamadığını, tüketicinin ise nohudu yüksek fiyatla almak zorunda kaldığını söyledi.
Gürer, Türkiye'de en çok üretilen ve tüketilen bakliyat ürünlerinden biri olan nohutta ithalatın arttığını belirtti. 2002 yılında 590 bin ton olan nohut üretiminin, TÜİK'in 2026 yılı için Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre yaptığı mayıs ayı değerlendirmesinde 510 bin ton olarak öngörüldüğünü aktardı. Gürer, tüketimdeki daralmaya rağmen kişi başına tüketime göre açık bulunduğunu ve sürecin ithalatla devam ettiğini ifade etti.
Gürer, “Nohut ithalatının son 5 yılda yaklaşık 4 kat artması, nohutta ülkemizde açığın varlığını da gösteriyor. İthal de ediyoruz, ihraç da ediyoruz” dedi.
Üretici fiyatı ile raf fiyatı arasında büyük fark
Nohudun üreticiden çıktıktan sonra tüketiciye ulaşana kadar fiyatının önemli ölçüde yükseldiğini belirten Gürer, “Nohudun şu anda üreticideyken fiyatı düşük. Aracıdan rafa uzandığında fiyat 3-4 kat artıyor” diye konuştu.
Gürer'in verdiği bilgilere göre nohudun üretici fiyatı bölge ve kaliteye göre kilogram başına 28 ila 42 lira arasında değişirken, raf fiyatı 120 ila 170 lira arasında bulunuyor. Gürer, bu fiyat farkının tüketicinin ürüne erişimini de zorlaştırdığını söyledi.
2025'te 330 bin tonun üzerinde nohut ithal edildi
Nohut ithalatı için yurt dışına ödenen dövize de dikkat çeken Gürer, 2025 yılında 330 bin 737 ton nohut ithal edildiğini ve bunun karşılığında 262 milyon 123 bin dolar ödendiğini belirtti.
Gürer, 2026 yılının ilk yarısında ise 132 bin 334 ton nohut ithal edildiğini ve 94 milyon 860 bin dolar döviz çıktığını ifade etti.
Nohudun yoğun olarak Ankara, Yozgat ve Konya'da ekildiğini belirten Gürer, Türkiye'nin Rusya, Meksika, Kanada ve Kazakistan'dan nohut ithal ettiğini; Irak, Suriye ve Pakistan'a ise nohut ihraç ettiğini söyledi.
Gürer: Girdi maliyetleri üçe katlandı
Nohut üretimindeki maliyet artışlarına da değinen Gürer, 2024, 2025 ve 2026 yıllarındaki tohum ve ilaç fiyatlarını karşılaştırdı.
Gürer'in aktardığı rakamlara göre 2024 yılında ton başına tohum 25 bin lira, ilaç 15 bin lira ve nohut 30 bin liradan satılırken, 2025'te tohum 40 bin, ilaç 20 bin ve nohut 32 bin liraya yükseldi. 2026'da ise tohumun 65 bin liraya, ilacın 35 bin liraya çıktığını, nohudun ton fiyatının ise 32 bin 100 lira olduğunu söyledi.
Gürer, Yerköy'de görüştüğü nohut üreticisi Sancak Yılmaz'ın “Vekilim, bizim girdi maliyetleri üçe katladı. Hâlâ nohutu 32 liradan satamıyoruz. Biz bu işi nasıl sürdüreceğiz” dediğini aktardı.
TMO'nun nohut üreticisini desteklemesi çağrısı
Üreticinin maliyetlerini karşılayabilmesi ve nohut üretiminin sürdürülebilmesi için Toprak Mahsulleri Ofisi'nin devreye girmesi gerektiğini savunan Gürer, “Toprak Mahsulleri Ofisinin çiftçinin yanında durup nohutu girdi maliyetleri makul bir şekilde alması lazım ki önümüzdeki yıllarda da nohutla açığımız artmasın. Üretici üretsin” dedi.
Gürer, üreticinin yeterli kazanç sağlayamadığında ürün desenini değiştirdiğini belirterek, nohudun Türkiye'nin birçok bölgesinde yetiştirilebilmesine rağmen üreticinin para kazanamaması nedeniyle bu üründen uzaklaştığını söyledi.
“Nohutumuz ithal, fasulyemiz ithal, mercimeğimiz ithal”
Türkiye'nin temel bakliyat ürünlerinde ithalata yönelmesini eleştiren Gürer, “Nohutumuz ithal, fasulyemiz ithal, mercimeğimiz ithal. Baklagillerde dahi ithale mecbur kalmamızın nedeni yanlış tarım politikaları” ifadelerini kullandı.
Ürün deseninin doğru belirlenmesi, girdi maliyetlerinin düşürülmesi ve çiftçinin tohum, ilaç, gübre, sulama suyu, elektrik ve mazot maliyetlerinde desteklenmesi gerektiğini savunan Gürer, bunun Türkiye'nin kendi kendine yeterli tarım ürünlerinin üretimini artırabileceğini söyledi.
Gürer ayrıca nohut hasadının başladığını, Yozgat'ta nohudun 32 liradan satıldığını ve Niğde'de nohut ekim alanlarının daraldığını belirtti.
Gürer'den yeşil mercimek alım fiyatına eleştiri
Gürer, TMO'nun 2026 dönemi natürel yeşil mercimek alım fiyatını ton başına 32 bin lira olarak belirlemesini olumlu ancak geç kalmış bir karar olarak değerlendirdi. TMO'nun alımlara 31 Ağustos'ta başlayacağını duyurduğunu aktardı.
Gürer, 2020-2026 döneminde yeşil mercimek ithalatının 541 bin 63 tona ulaştığını ve yaklaşık 470,5 milyon dolar ödeme yapıldığını belirtti. 2020'de 52 bin 387 ton olan yeşil mercimek ithalatının 2025'te 118 bin 999 tona yükseldiğini ve artışın yaklaşık yüzde 127 olduğunu ifade etti.
TMO'nun yeşil mercimek alım fiyatını hasattan önce açıklaması gerektiğini savunan Gürer, çiftçinin ürününü tüccara 21-22 liradan sattığını, TMO'nun 32 liralık alım fiyatının ise daha sonra açıklandığını söyledi. Gürer, bu nedenle aracılarla ilgili yeni bir fiyat avantajı oluşabileceğini savundu.
Gürer, değerlendirmesinin sonunda üretim planlaması ve öngörünün önemine dikkat çekerek, “Bu süreçler doğru planlama ve öngörü ile yönetilirse çiftçiye fayda sağlar.” dedi.
