Orta Doğu’daki gerilim gübre piyasasında kriz yarattı

Küresel gübre piyasası, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında yeni bir kriz sürecine girdi. IF Ingeniería en Fertilizantes tarafından yayımlanan haftalık rapora göre üretim ve lojistikte yaşanan kesintiler kısa sürede önemli fiyat artışlarına yol açtı.

Raporda, küresel gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların piyasa üzerinde doğrudan etkili olduğu belirtiliyor. Bu koridordan üre, amonyak ve fosfatlı gübre hammaddeleri yoğun şekilde taşınıyor.

Piyasalarda hızlı ve sert tepki

Rapora göre saldırıların ardından piyasada hızlı bir reaksiyon oluştu. Üreticiler birçok satış teklifini geri çekerken, ticaret şirketleri mevcut pozisyonlarını güvence altına almaya yöneldi.

Bu süreçte fiziksel gübre fiyatları ve türev ürünlerde ani yükselişler görülürken, alıcıların önemli bir bölümü piyasadan çekildi. Ayrıca bazı gemilerin seferlerini durdurması, deniz taşımacılığı şirketlerinin transit geçişleri askıya alması ve sigorta şirketlerinin teminatları geri çekmesi lojistikte ciddi sorunlara yol açtı.

Hindistan’a yönelik bazı sevkiyatlarda mücbir sebep ilan edildiği de raporda yer aldı. Üre fiyatlarının birkaç gün içinde yüzde 40’a kadar yükselerek 2022 enerji krizi sırasında görülen seviyelere yaklaştığı belirtildi.

Alternatif tedarik arayışı başladı

Orta Doğu’nun küresel üre ihracatındaki önemli payı nedeniyle üretim ve lojistikteki kısıtlamalar piyasada alternatif tedarik kaynaklarının aranmasına yol açtı.

Hindistan’da özellikle son ithalat ihaleleri kapsamında Orta Doğu’dan gelecek sevkiyatların aksama riski nedeniyle arz güvenliği konusunda endişeler ortaya çıktı.

Raporda ayrıca Katar’dan sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatının durmasının üre üretimini de etkileyebileceği ifade edildi. Üre üretiminde kullanılan doğalgazın tedarikindeki sorunlar nedeniyle üretimin azalabileceği belirtiliyor.

Enerji altyapısına yönelik saldırıların ardından Katar’daki üretimin geçici olarak durduğu, İran’da ise üretim faaliyetlerinin azaldığı değerlendiriliyor. Buna karşın Umman limanlarından bazı sevkiyatların devam ettiği bildirildi.

Çin ve Avrupa piyasayı etkiliyor

Küresel gübre ticaretinde önemli bir oyuncu olan Çin’in ihracat kısıtlamaları nedeniyle uluslararası piyasada sınırlı bir rol oynamaya devam ettiği belirtiliyor.

Avrupa’da ise doğalgaz fiyatlarının yükselmesi ve uluslararası arz konusundaki belirsizlikler gübre fiyatlarında yeni artışlara yol açtı.

Kuzey Afrika’daki üreticilerin uluslararası piyasalara satışlarını artırdığı ancak fiyatların belirgin şekilde yükseldiği ifade edildi.

Güney Amerika’da fiyatlar hızla yükseldi

Hafta sonunda Güney Amerika’da ithal üre fiyatlarının ton başına 645–650 dolar CFR seviyesine çıktığı bildirildi. Bu rakam bir hafta öncesine göre yaklaşık 160 dolar artış anlamına geliyor.

Fosfatlı gübrelerde ise MAP ve DAP fiyatları ton başına 795–810 dolar CFR aralığına yükseldi. Bu ürünlerdeki artış yaklaşık 50 dolar seviyesinde gerçekleşti.

Arjantin’de ticaret zinciri temkinli davranıyor

Rapora göre Arjantin’de ithalatçılar ve distribütörler fiyat oynaklığı nedeniyle piyasadan büyük ölçüde çekildi. Yeni ürünlerin maliyetini hesaplamanın zorlaşması nedeniyle ticaret zinciri temkinli bir tutum benimsedi.

Haftanın sonuna doğru kısa vadeli ihtiyaçları karşılamak amacıyla sınırlı sayıda teklif yeniden ortaya çıktı. Toptan piyasada üre fiyatlarının ton başına 690–700 dolar, MAP ve DAP fiyatlarının ise 890–900 dolar seviyelerinde olduğu bildirildi.

Ancak bu fiyatların hâlâ yeni ithalat maliyetlerinin altında kaldığı belirtiliyor.

Bölgesel talep farklılıkları

Yılın bu döneminde Arjantin, Uruguay ve Paraguay’da acil gübre talebi bulunmuyor. Buna karşın ABD, Brezilya ve Hindistan gibi ülkelerde mevsimsel faktörler nedeniyle gübre talebi daha güçlü seyrediyor.

Fosfatlı gübre piyasasında fiyat artışları azotlu gübreler kadar hızlı olmasa da Orta Doğu’daki gelişmelerin bu piyasayı da yukarı yönlü etkilediği ifade ediliyor.

Rapora göre Suudi Arabistan’dan ihracatın aksama ihtimali ve kükürt ile amonyak gibi hammaddelerin pahalanması birçok üreticinin satış tekliflerini geri çekmesine yol açtı. Bu gelişmeler küresel fosfat piyasasında da yükseliş eğilimini güçlendirdi.