Körfez Krizi Küresel Gübre Arzını Tehdit Ediyor

İran’da devam eden çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki ticaret akışının aksaması, küresel gübre piyasasında ciddi dalgalanmalara yol açtı. Sektör verilerine göre, boğazdaki kriz süresince gübre fiyatları dünya genelinde yüzde 30’un üzerinde artış gösterdi.

Özellikle azotlu gübre fiyatları son bir haftada yüzde 7 ila 12 arasında yükseldi. Brezilya’da üre fiyatları bir haftada 78 dolar artarak ton başına 600–680 dolar seviyesine çıktı. Güneydoğu Asya’da fiyatlar yüzde 9 artışla 750 dolar seviyesine ulaşırken, Mısır ve Orta Doğu’da daha önce yüzde 30–36’lık artışlar kaydedildi.

Uzmanlara göre bu artışın temel nedenlerinden biri, Körfez ülkelerinin küresel gübre arzındaki kritik rolü. İran, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, dünya üre ihracatının yaklaşık yüzde 40’ını ve fosforlu gübre ihracatının yüzde 16’sını karşılıyor. Ayrıca fosfat üretiminde kritik öneme sahip olan kükürt ihracatının yaklaşık yarısı bu bölgeden sağlanıyor.

Dünya gübre ihracatının yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşirken, mevcut durumda deniz taşımacılığının büyük ölçüde aksadığı ve sevkiyatların sınırlı sayıda tankerle yapılabildiği belirtiliyor. Bu durum, özellikle ekim sezonu öncesinde küresel gıda güvenliği açısından önemli bir risk oluşturuyor.

Artan arz endişeleri karşısında ülkeler stoklarını güçlendirmeye yöneliyor. Çin’in gübre ihracatını sınırlandırma çağrısı yaptığı ve bu durumun küresel fiyatları yüzde 20’ye kadar artırabileceği ifade ediliyor. Hindistan’ın ise Rusya, Belarus ve Fas ile gübre tedarikini artırmak için görüşmelerini hızlandırdığı bildiriliyor.

Öte yandan ABD’nin Belarus merkezli potas üreticilerine yönelik bazı yaptırımları kaldırmasının küresel arzı kısmen rahatlatabileceği değerlendiriliyor.

Uzmanlar, mevcut gelişmelerin devam etmesi halinde Mayıs-Haziran döneminde özellikle pirinç, mısır ve şeker kamışı üretiminde kullanılan gübrelerde fiziki arz sıkıntısı yaşanabileceğine dikkat çekiyor. Bu durumun en çok Hindistan, Güneydoğu Asya ve Doğu Afrika’yı etkilemesi bekleniyor.

Birleşmiş Milletler verilerine göre, çatışmaların uzaması halinde küresel açlık riski de artabilir. Halihazırda 318 milyon olan yetersiz beslenen insan sayısının 45 milyon artabileceği öngörülüyor.

Uzmanlar, küresel gübre fiyatlarındaki artışın tarımsal üretim maliyetlerini yükselterek gıda fiyatlarına da yansıyabileceğini belirtiyor.