Çekirdeksiz Karpuz Pazarı Yüzde 50’ye Doğru Koşuyor

HASAN BASRİ ÖZAYDIN / İSTANBUL– Bir zamanlar yaz mevsiminin tartışmasız yıldızı olan, 10-15 kiloya ulaşan geleneksel Adana karpuzu, market raflarında giderek yerini siyah kabuklu, çekirdeksiz ve daha küçük boyutlu karpuzlara bırakıyor. Özellikle şehir yaşamının hızlanması, küçük ailelerin çoğalması ve tüketicinin pratik ürünlere yönelmesi, çekirdeksiz karpuza olan talebi son yıllarda önemli ölçüde artırdı.

İlk kez piyasaya çıktığında az üretildiği için yüksek fiyatı nedeniyle yalnızca sınırlı bir tüketici kitlesine ulaşabilen çekirdeksiz karpuz, bugün üretimin artmasıyla zincir marketlerin vazgeçilmez ürünlerinden biri haline geldi. Fiyatı hâlâ klasik karpuza göre yüzde 30-60 daha yüksek olmasına rağmen tüketiciler, çekirdek ayıklama zahmetinin olmaması ve küçük ebatı nedeniyle bu farkı ödemeye istekli görünüyor.

Marketlerde 7-8 kilogram ağırlığındaki klasik çizgili karpuzlar ortalama 70-80 liradan satılırken, benzer ağırlıktaki çekirdeksiz karpuzların fiyatı 120-140 liraya kadar çıkabiliyor.

GDO’lu değil

Çekirdeksiz karpuz GDO'lu yani genetiği değiştirilmiş bir organizma değil. Laboratuvarda gen aktarımıyla üretilmez; klasik bitki ıslahı ve doğal melezleme yöntemleriyle elde edilen hibrit bir meyvedir. Normal bir karpuz ile dört kromozomlu bir karpuzun geleneksel yöntemlerle çaprazlanmasıyla elde edilir. Çekirdeksiz karpuzun kendisi üreyemediği için, her yıl üreticilerin bu özel ana tohumları yeniden çaprazlaması gerekiyor.

Küçük ailelerin tercihi değişti

Uzmanlara göre değişimin en önemli nedeni yaşam biçimi. Eskiden 12-15 kilogramlık karpuzlar büyük aileler için ideal görülürken, bugün tek veya iki kişilik haneler daha küçük meyveleri tercih ediyor. Ortalama 4-7 kilogram ağırlığındaki çekirdeksiz karpuzlar hem buzdolabında daha az yer kaplıyor hem de kısa sürede tüketilebildiği için israfı azaltıyor.

Özellikle büyük şehirlerde yaşayan tüketiciler, çekirdek ayıklama zahmetinin bulunmamasını önemli bir avantaj olarak görüyor.

Lezzet farkı da kapanıyor

Çekirdeksiz karpuzların ilk yıllarında en çok eleştirilen yönü, geleneksel Adana karpuzunun gevrek dokusunu ve yüksek aromayı yakalayamamasıydı.

Ancak son yıllarda geliştirilen hibrit çeşitlerle bu fark büyük ölçüde azaldı. Üreticiler, bugün çekirdeksiz karpuzlarda da Adana karpuzunun karakteristik özellikleri olan kesildiğinde duyulan "çatlama" sesi, gevrek yapı ve yüksek sululuk oranını yakalayabildiklerini belirtiyor.

Pazar payı büyüyor ancak geleneksel karpuz hâlâ önde

Türkiye'de çekirdeksiz karpuzun toplam üretim ve tüketimdeki payına ilişkin resmi bir istatistik bulunmuyor. Buna karşın sektör temsilcileri ve tohum firmaları, özellikle zincir marketlerde satılan karpuzların önemli bölümünün artık çekirdeksiz çeşitlerden oluştuğunu, her yıl ekim alanlarının arttığını belirtiyor. Buna rağmen ülke genelinde toplam üretimin büyük kısmını hâlâ geleneksel çekirdekli karpuzlar oluşturuyor.

Uzmanlara göre önümüzdeki yıllarda özellikle büyük şehirlerde çekirdeksiz karpuzun pazar payının daha da artması bekleniyor. Ancak fiyat avantajı ve yüksek üretim miktarı sayesinde geleneksel Adana karpuzunun kısa vadede üretimden çekilmesi beklenmiyor. Buna rağmen tüketici tercihlerindeki değişim, Türk karpuz sektöründe yeni bir dönemin başladığını gösteriyor.

Raf ömrü daha uzun

Tohum üreticisi Yüksel Tohum da çekirdeksiz karpuz üretimi konusunda öncü firmalardan biri. Firmanın kavun karpuz tohum pazarlama müdürü Hakan Benli, çekirdeksiz karpuzun Türkiye’de 5 yıllık bir serüveni olduğunu, günümüzde pazarın yüzde 20’sine ulaştığını söyledi. 5 yıl önce lüks marketlerde sınırlı miktarda satışa sunulan çekirdeksiz karpuzun artık ucuzluk marketleri dahil tüm reyonlarda kendisine yer bulduğunu belirterek Hakan Benli, “Türk tüketicisi alışkanlıklarını değiştiriyor. İlk yıllara göre tohum ıslahı şu an çok daha verimli hale geldi. Fire oranı yok denecek kadar az. Karpuzun kalitesi çok iyi. Bir pakette bir tohum satılıyor. Bu sene Türkiye genelinde 15 milyon adet çekirdeksiz karpuz tohumu satıldı. Ala karpuz tohum satış adedi 100 milyon adet civarında. Önümüzdeki 5 yıl için projeksiyonumuz bu oranın yüzde 50 eşitleneceği yönünde” dedi. Benli’nin verdiği bilgiye göre, ulusal marketlerden mağaza başına çekirdeksiz karpuz talebi haftada bir kamyondan üçe kamyona çıktı. Çekirdeksiz karpuzda içinde çekirdek olmadığı için, diğer karpuzdaki çekirdeklerin boşalması ile yaşanan koflaşma ve jelleşme olmadığı için raftaki bekleme süresi de daha uzun. Bu yüzden marketler tarafından daha çok tercih edilme sebebi. Çekirdeksiz karpuz, Adana, Malatya, Konya Ereğli, Bursa Karacabey, Manisa, Antalya, Samsun, Tokat gibi diğer karpuz türlerinin yetiştiği bölgelerin yüzde 80’inde yetişebiliyor.

Çekirdeksiz karpuzun yarısı ihraç ediliyor

Adana merkezli ve sebze ve meyve tohumculuğunun öncü firmalardan biri olan Protec Agro çekirdeksiz karpuz tohumunda lider konumunda bulunuyor. Protec Agro Genel Müdürü Sefa Yıldız, kendi sattıkları çekirdeksiz karpuz tohumunun Almanya’da üretildiğini, Protec Agro aracılığıyla Türk çiftçisi ile buluştuğunu belirterek, tohumun adının Style F1 olduğunu ifade etti. Sefa Yıldız, Türkiye’de üretilen çekirdeksiz karpuzun yüzde 50’sinin ihraç edildiğini belirterek, “Başta tohumu ithal ettiğimiz Almanya olmak üzere birçok Avrupa ülkesine ve Dubai gibi Arap ülkelerine ihraç ediliyor. Çekirdekli ala karpuzun raflardan tamamen kaldırılması mümkün olmayacaktır. Türk toplumunun yapısı gereği kırsalda, büyük uygun fiyatlı karpuzlar tüketilmektedir. Peynir ekmek ve karpuzla öğün yapan aileler var. Bu yüzden çekirdeksiz karpuz, ala karpuzun yerini tamamen alması mümkün değildir” diye konuştu.