ASAP Agri: Türkiye Ayçiçeği Küspesinde Rusya’ya Yöneldi

ASAP Agri tarafından yayımlanan analiz, Türkiye’nin ayçiçeği küspesi ithalat pazarında son 10 yılda önemli bir yapısal değişim yaşandığını ortaya koydu. Kuruluşun Editoryal, İçerik ve Analiz Başkanı Victoria Blazhko’ya göre, bir dönem Ukrayna ve Rusya arasında dengeli olan tedarik yapısı, zamanla Rusya’nın baskın olduğu bir modele dönüştü.

2015/16 sezonunda Türkiye’nin ayçiçeği küspesi ithalatı Ukrayna ve Rusya arasında yaklaşık yüzde 45’er payla dengeli bir yapı gösteriyordu. Ancak ilerleyen yıllarda bu denge Rusya lehine değişti. 2021/22 sezonunda Ukrayna’nın payı yüzde 30’a gerilerken, Rusya’nın payı yüzde 50’ye yükseldi.

2022 sonrası dönemde değişim hız kazandı. 2022/23 sezonunda Rusya’nın payı yüzde 75’e çıkarken Ukrayna’nın payı yüzde 20’ye düştü. Bu değişimde yalnızca miktar değil, tedarik güvenilirliği de belirleyici oldu. Ukrayna’da üretim, lojistik ve arz süreçlerinde yaşanan sorunlar, piyasada belirsizlik yaratırken Rusya daha öngörülebilir bir tedarikçi olarak öne çıktı.

2024/25 sezonunda Rusya’nın payı yüzde 90’a ulaşırken Ukrayna’nın payı yüzde 8’e kadar geriledi. 2025/26 sezonunun ilk yarısında (Eylül-Şubat) ise Rusya yaklaşık yüzde 90 payını korurken Ukrayna’nın payı yüzde 4’e düştü.

Bu dönüşümde Avrupa Birliği’nin ticaret politikası önemli rol oynadı. 1 Temmuz 2024 itibarıyla AB’nin Rusya ve Belarus menşeli ayçiçeği küspesine ton başına 95 euro koruma vergisi uygulaması, Rusya’nın ihracatını alternatif pazarlara yönlendirmesine neden oldu. Bu süreçte Türkiye, Rusya için önemli bir pazar haline geldi.

Öte yandan Ukrayna’nın Türkiye’ye ihracatı belirgin şekilde azaldı. Daha önce yıllık 300-370 bin ton seviyesinde olan sevkiyatlar, 2024/25 sezonunda 81 bin tona, 2025/26 sezonunda ise 18 bin tona kadar geriledi. Ukrayna ihracatında Çin yüzde 65 pay ile ana pazar haline gelirken, Avrupa Birliği ikinci sırada yer aldı.

Aynı dönemde Rusya, Türkiye’ye en fazla ihracat yapan ülke konumuna yükseldi. 2025/26 sezonunun ilk altı ayında Rusya’nın toplam 1,01 milyon tonluk ayçiçeği küspesi ihracatının yaklaşık 312 bin tonu Türkiye’ye yapıldı.

Üretim tarafında da farklılıklar dikkat çekti. 2025/26 sezonunda Rusya yaklaşık 17-18 milyon tonluk yüksek bir ayçiçeği üretimi gerçekleştirirken, Ukrayna’da olumsuz hava koşulları nedeniyle üretim 10,8 milyon tona geriledi. Bu durum Rusya’nın arz avantajını artırdı.

Fiyatlar da bu değişimi destekledi. 2026 yılı Şubat-Mart döneminde Rusya menşeli ürünün fiyatı ton başına 215-220 dolar seviyesinde gerçekleşirken, Ukrayna ürünleri 235-240 dolar seviyesinde işlem gördü. Nisan başında Rusya fiyatları 225 dolara yükselse de aradaki fark korunarak Rusya rekabet avantajını sürdürdü.

Analizde, Türkiye’nin tercihinde fiyat avantajının belirleyici olduğu, ancak tedarik güvenilirliğinin de bu tercihi güçlendirdiği ifade edildi. Yem maliyetlerinin kritik olduğu bu segmentte, ayçiçeği küspesinin büyük ölçüde ikame edilebilir bir ürün olması nedeniyle fiyatın talebi yönlendiren ana unsur olduğu vurgulandı.