Yağışların Düzensizliği Üretimi Baskılıyor

Hasat beklentisindeki %9,5’lik bu düşüşün temel nedeni olarak, bölgelere göre farklılık gösteren düzensiz yağışlar ve ekim işlemlerinin gecikmesi gösteriliyor. Agroconsult tarafından hazırlanan raporda, Nisan ayının oldukça kurak geçtiği ve bazı bölgelerin 30 gün boyunca hiç yağış almadığı vurgulandı. Özellikle riskli dönemlerde ekim yapan bölgelerin kuraklıktan daha fazla etkilendiği not edildi.

Gözler Mayıs Ayı Verilerinde

Brezilya'nın toplam mısır rekoltesinin ise 151 milyon tondan 140,5 milyon tona gerileyeceği tahmin ediliyor. Rally da Safra teknik gezisinin koordinatörü André Debastiani, rakamların kesinleşmesi için kritik bir eşikte olduklarını belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Mayıs ayındaki yağış rejimi, tarlaların gerçek potansiyelini belirlemede belirleyici olacak. Saha incelemelerimiz, Haziran ayı sonunda netleşecek olan nihai verilerimiz için temel teşkil ediyor."

Brezilya, ABD'nin ardından dünyanın en büyük ikinci mısır ihracatçısı konumunda bulunuyor. Bu nedenle, bölgedeki üretim düşüşünün küresel mısır piyasaları ve arz zinciri üzerinde etkili olması bekleniyor.

Verilere göre ithalatın değeri bir önceki aya göre yaklaşık iki katına çıkarken, yıllık bazda ise yüzde 11 artış gösterdi.

İlk çeyrekte ithalat yüzde 37 yükseldi

2026 yılının ilk çeyreğinde ABD’nin Rusya’dan yaptığı toplam gübre ithalatı 564,4 milyon dolara ulaştı. Bu rakamın, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 37 daha yüksek olduğu belirtildi.

En büyük artışın azotlu gübre grubunda gerçekleştiği ifade edildi. ABD’nin mart ayında Rusya’dan yaptığı azotlu gübre alımı 206,6 milyon dolar oldu. Potasyumlu gübre ithalatı 21,8 milyon dolar, fosforlu gübre ithalatı 9,2 milyon dolar ve karışık gübre ithalatı ise 6,3 milyon dolar olarak açıklandı.

Rusya yeniden ikinci sıraya yükseldi

Mart ayındaki artışla birlikte Rusya, ABD’nin en büyük gübre tedarikçileri arasında yeniden ikinci sıraya yükseldi. İlk sırada ise geleneksel olarak Kanada yer aldı.

ABD’nin Kanada’dan yaptığı gübre ithalatı mart ayında 354,2 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti. Toplam gübre ithalatı ise aylık bazda yaklaşık üçte bir, yıllık bazda ise yüzde 26 artarak 1,297 milyar dolara ulaştı.

Küresel tarım piyasalarında üretim maliyetleri ve tedarik güvenliği tartışmaları sürerken, ABD’nin Rus gübresine yönelik talebindeki artış dikkat çekici gelişmeler arasında değerlendiriliyor.

Buğday Ununda Artış, Çavdar Ununda Düşüş

Verilere göre, buğday ve buğday-çavdar unu karışımı üretiminde %0,3’lük sınırlı bir artışla 2,2 milyon tona ulaşıldı. Alt kırılımlarda ise farklı tablolar oluştu:

• Buğday Unu: 1,6 milyon ton (%1,1 artış)
• İkinci Sınıf Un: 47,3 bin ton (%1,5 artış)
• Birinci Sınıf Un: 369,7 bin ton (%4,3 düşüş)
• Çavdar Unu: 100,9 bin ton (%6,9 düşüş)

Sezonluk Verilerde Toparlanma Sinyali Ağustos 2025’ten Mart 2026’ya kadar olan mevcut un üretim sezonunda ise Rusya genelindeki işletmeler toplam 6,5 milyon ton un üretti. Bir önceki sezonun aynı dönemine kıyasla yaşanan 87,9 bin tonluk açık, son aylardaki performansla daralmaya başladı. Rusya un sanayii, 2023-2024 sezonunda 6,97 milyon ton ile 2015 yılından bu yana en yüksek üretim rekorunu kırmıştı. Uzmanlar, mevcut üretim temposunun pazar ihtiyaçlarını karşılamak adına yeterli olduğunu belirtiyor.

Fiyatlar Zirveden Geri Dönüyor

MMI Baş Analisti Kirill Lashin, üre fiyatlarının ton başına Baltık’ta 800 dolar, Orta Doğu’da ise 900 dolar seviyelerini görerek zirve yaptığını belirtti. Lashin, "Pazar psikolojik olarak düşüşe hazırlanıyor. Baltık üre fiyatlarının Mayıs ayında ton başına 650-700 dolar bandına gerilemesini bekliyoruz" dedi.

Orta Doğu Şoku Piyasayı Sarstı

Gazprombank analisti Nina Adamova, 2026 yılının ilk çeyreğinde küresel azotlu ve fosforlu gübre pazarlarının Orta Doğu çatışması nedeniyle arz krizi yaşadığını hatırlattı. Dünya üre ihracatının %30’unu, fosforlu gübre ihracatının ise %18’ini gerçekleştiren Körfez ülkelerinin yaşadığı lojistik tıkanıklıklar, Mart-Nisan döneminde azotlu gübrelerde %90’a varan fiyat artışlarına neden oldu.

Rusya'da İhracat Kaybı ve Kısıtlamalar

Rusya'nın gübre ihracatında ise iç ve dış faktörlerin etkisiyle düşüş yaşandı. İHA saldırılarının tesislerde yarattığı kapasite kayıpları ve iç pazarı koruma amacıyla 21 Mart - 7 Mayıs 2026 tarihleri arasında uygulanan amonyum nitrat ihracat yasağı, Mart ayı sevkiyatlarını %40 oranında düşürdü. Uzmanlar, Rusya'nın güvenilir ancak kapasitesi sınırlı bir tedarikçi statüsünde kalmaya devam ettiğini vurguluyor.

Birlik tarafından Hindistan Tarım Bakanlığı’na bağlı Tüketici İşleri Departmanı’na gönderilen yazıda, standart dışı ambalaj ölçülerinin tüketiciler açısından fiyat karşılaştırmasını zorlaştırdığı ve yanıltıcı sonuçlar doğurabildiği belirtildi.

Standart Ölçüler 2023 Yılında Kaldırıldı

Hindistan’da 1 Ocak 2023 tarihine kadar 250 mililitre, 500 mililitre, 1 litre ve 5 litre gibi standart ambalaj ölçülerinin zorunlu olduğu belirtildi.

Bu uygulamanın kaldırılmasıyla birlikte üreticilerin ambalaj hacimlerinde daha serbest hareket etmeye başladığı, tüketiciler için ise birim fiyat etiketleme sisteminin devreye alındığı ifade edildi.

Ancak SOPA, yeni uygulamanın beklenen şeffaflığı sağlayamadığını savundu.

“Benzer Ambalajlar Tüketicileri Yanıltabiliyor”

SOPA’ya göre market raflarında görünüm olarak birbirine çok benzeyen ancak farklı hacimlere sahip ürünler yer almaya başladı.

Örnek olarak 880 mililitrelik ve 910 mililitrelik ambalajların gösterildiği açıklamada, daha düşük hacimli ürünlerin daha ucuz görünmesine rağmen litre bazında daha pahalı olabildiği belirtildi.

Birlik, bu durumun tüketicilerin ürünleri doğru şekilde karşılaştırmasını zorlaştırdığını ifade etti.

Sıcaklık ve Ölçüm Şartları Tartışma Yarattı

Açıklamada, bazı üreticilerin ürün hacmini sıcaklık bilgisi vermeden etiketlediği de kaydedildi.

Bitkisel yağların sıcaklığa bağlı olarak hacim değiştirebildiğine dikkat çeken SOPA, bu durumun ürün karşılaştırmalarını daha karmaşık hale getirdiğini ve tüketici güvenini olumsuz etkileyebileceğini belirtti.

“Piyasada Haksız Rekabet Oluşuyor”

SOPA, standart dışı ambalaj uygulamalarının sektörde rekabet koşullarını da etkilediğini savundu.

Şeffaf ve standart uygulamaları sürdüren firmaların, düşük fiyat algısı oluşturan standart dışı ambalaj kullanan şirketler karşısında pazar payı kaybedebildiği ifade edildi.

Birlik, bu durumun zamanla sektör genelinde piyasa şeffaflığını zayıflattığını belirtti.

Geçiş Süreci Talebi

SOPA, birim fiyat etiketlerinin tek başına yeterli olmadığını, tüketicilerin hızlı alışveriş sırasında bu bilgileri çoğu zaman detaylı incelemediğini ifade etti.

Birlik, Hindistan hükümetinden standart ambalaj uygulamalarının yeniden yürürlüğe alınmasını ve sektör için geçiş süreci oluşturulmasını talep etti.

Yapılan piyasa araştırmalarında 350 gramdan 970 grama kadar çok sayıda farklı ambalaj formatının kullanıldığı ve bunun piyasada ciddi parçalanmaya yol açtığı kaydedildi.

Sevkiyat ve Miktar Detayları

İhale şartnamesinde sevkiyatlar iki dönem halinde planlandı: 1-15 Temmuz ve 16-31 Temmuz. Ancak buğdayın Güney Amerika, Avusturya veya Hindistan'dan temin edilmesi durumunda sevkiyatın bir ay önceden yapılması şartı getirildi. OAIC resmi olarak 50 bin metrik tonluk bir hacim belirtmiş olsa da kurumun genellikle bu rakamın çok daha üzerinde alım yaptığı biliniyor. Teklifler için son tarih Çarşamba günü olarak belirlendi.

Tedarik Zincirinde Değişim: Fransa ve Rusya Rekabeti

Cezayir, geleneksel olarak Avrupa Birliği ve özellikle Fransa için en önemli müşterilerden biriydi. Ancak son dönemde Rusya ve diğer Karadeniz ihracatçıları Cezayir pazarındaki paylarını hızla artırıyor. Bu değişimde, Paris ve Cezayir arasındaki diplomatik gerilimlerin de etkili olduğu vurgulanıyor. Diplomatik kriz nedeniyle 2024 yılının ortalarından bu yana Fransız buğdayının Cezayir’e satışı neredeyse tamamen durma noktasına geldi.

OAIC, Mart ayı sonunda yaptığı bir önceki ihalede ton başına yaklaşık 272 dolar (navlun dahil) fiyatla yaklaşık 700 bin ton buğday satın almıştı.

İhracat Rakamlarında Belirgin Artış

Geçtiğimiz yılın aynı döneminde 9,8 milyon ton olan sevkiyat miktarı, bu yıl yaklaşık %11 oranında bir artış gösterdi. Bu büyümede, bölge ülkelerine yapılan satışların artması etkili oldu. Özellikle Orta Asya pazarlarındaki hakimiyetini güçlendiren Kazakistan, en büyük sevkiyatlarını şu ülkelere gerçekleştirdi:

• Özbekistan: %13,8 artışla 9,3 milyon ton.
• Afganistan: %51 artışla 1,8 milyon ton.
• Kırgızistan: 1,6 kat artışla 440 bin ton.
• Türkmenistan: 1,5 kat artışla 183 bin ton.

Üretim ve Verimlilik Verileri

Kazakistan, 2025 yılı hasat döneminde hektar başına ortalama 16,3 sentner verim elde ederek toplamda 25,9 milyon ton tahıl topladı. Bu üretimin 19,3 milyon tonunu stratejik ürün olan buğday oluşturdu. Bir önceki 2024–2025 pazarlama yılı toplamında ise ihracat, bir önceki yıla göre %60 artışla 15,3 milyon ton olarak gerçekleşmişti.

Küresel Riskler Fiyatları Tetikliyor

Piyasalardaki bu hareketliliğin temelinde meteorolojik faktörler ve Orta Doğu’daki istikrarsızlık yer alıyor. ABD’de devam eden şiddetli kuraklık kışlık buğday verimini tehdit ederken, Fransa’da ekili alanların durumunda ciddi bir kötüleşme gözlemleniyor. Ayrıca, El Nino doğa olayının Mayıs-Haziran döneminde %60 olasılıkla gerçekleşeceği tahmini; Avustralya ve Brezilya gibi önemli üreticilerde kuraklık riskini artırarak küresel fiyatları yukarı yönlü baskılıyor.

İç Pazarda ve İhracatta Son Durum

Rusya'nın iç pazarında Orta Rusya, Volga ve Sibirya bölgelerinde fiyatlar artış gösterirken, Güney bölgelerinde hafif bir gerileme kaydedildi. İhracat tarafında ise Rusya, Nisan 2026’da bir önceki yılın aynı ayına göre 1,65 kat artışla 3,95 milyon ton buğday ihraç ederek güçlü bir performans sergiledi. Mayıs ayı ihracatının ise sezonluk talep değişimi nedeniyle 2,5 milyon ton seviyelerinde gerçekleşmesi bekleniyor.

Tüketici Daha Uygun Alternatifler Arıyor

TASS haber ajansına konuşan Uluslararası Kuruyemişçiler Birliği Başkanı Roman Fursenko, 2025 yılı verilerine göre Antep fıstığındaki fahiş fiyat artışının tüketici tercihlerini doğrudan etkilediğini belirtti. Fursenko, fıstık talebinin yaklaşık %10'unun daha ekonomik ve sağlıklı yağ kaynağı olarak görülen yer fıstığı ile cevize kaydığını bildirdi.

Türkiye ve Çin Alternatif Tedarikçi Olabilir

Rusya'nın Antep fıstığı ithalatında %90 gibi baskın bir paya sahip olan İran'da yaşanan tedarik ve fiyat sorunları, pazarın diğer oyuncularını gündeme getirdi. Gıda endüstrisinde en güçlü ikame ürün badem olurken; kaju ve kabak çekirdeği kullanımı da istikrarını koruyor. Uzmanlar, İran'dan gelen ürünün azalması durumunda Türkiye ve Çin'den yapılacak sevkiyatların artırılmasının pazarı rahatlatabileceğini öngörüyor.

Tüketim Trendlerinde Büyük Artış

Küresel tüketim verileri de üretimi destekler nitelikte. 2025’in son çeyreğinde 0,7 milyon ton artan tüketimin, 2026’nın ilk çeyreğinde de yükselişini sürdürmesi bekleniyor. Sezonun ilk altı ayında küresel tüketimin 23,5 milyon tona ulaşarak yeni bir zirve yapacağı öngörülüyor.

Avrupa Soya Yerine Kolzayı Seçiyor

Artışın lokomotifi Avrupa Birliği ülkeleri oldu. Kanada’dan yapılan ithalat ve artan yerel üretim sayesinde AB’nin tüketimi 7,8 milyon tona ulaştı. Almanya’da karma yemlerde kolza küspesi kullanımı %13 artarak 1,24 milyon tona çıkarken, soya küspesinin payı %3 oranında azaldı.

USDA: Ekim Alanları Genişliyor

ABD Tarım Bakanlığı (USDA) uzmanları, 2025 sonbaharındaki cazip fiyatlar nedeniyle çiftçilerin ekim alanlarını genişlettiğini belirtiyor. Ancak uzmanlar, gübre tedarikindeki zorluklar ve verim düşüşü riskleri nedeniyle nihai hasadın beklenenden bir miktar düşük kalabileceği konusunda uyarıyor. Buna rağmen yem endüstrisindeki güçlü talep, pazarın büyümesini sürdürülebilir kılıyor.

Hacimde %27’lik Kayıp

Yılın ilk 16 haftasını kapsayan rapora göre, toplam ihracat hacmi karkas ağırlığı bazında 3.582 ton olarak gerçekleşti. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine kıyasla %27’lik bir düşüşü temsil ediyor. On yıllık ortalamalarla karşılaştırıldığında ise ihracat hacminin %37,5 oranında gerilediği görülüyor.

Azalan Arz Fiyatları Uçurdu

İhracat hacmindeki bu tarihi gerilemeye rağmen, küresel piyasalardaki ürün azlığı fiyatların ters yönde hareket etmesine neden oldu. Ortalama ihracat fiyatı, geçen yıla göre %26 artış göstererek ton başına 6.515 dolara ulaştı. 2023 yılının aynı döneminde ihracat hacmi 9.000 tonu aşarken fiyatlar 3.853 dolar seviyesindeydi. Mevcut veriler, ton başına fiyatın on yıllık ortalamanın %40,5 üzerinde olduğunu kanıtlıyor.

Piyasa Dinamiklerinde Değişim

Sektör uzmanları, hacim ve değer arasındaki bu zıt yönlü ilişkiyi "arz daralmasına bağlı birim kâr artışı" olarak yorumluyor. Uruguay'ın üretimdeki düşüşü, uluslararası pazarda ürünün daha değerli hale gelmesini sağlasa da toplam hacmin son on yılın en dibini görmesi, sektörün geleceğine yönelik üretim politikalarının yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini gösteriyor.

İhracat Yasağının Ardından İlk Adım

Yeni Delhi yönetimi, 2022 yılında aşırı sıcaklar nedeniyle azalan stokları korumak ve fırlayan iç piyasa fiyatlarını dengelemek amacıyla buğday ihracatını yasaklamıştı. Geçtiğimiz yıl etkili olan uygun hava koşulları ve güçlü hasat, hükümetin stoklarını yeniden inşa etmesini sağlayarak ihracat izninin önünü açtı. Başbakan Narendra Modi hükümeti, bu yılın başında tüccarlara toplam 5 milyon tonluk ihracat kotası tanımıştı.

Navlun ve Bölgesel Çatışma Etkisi

Ticaret kaynaklarına göre, Hindistan buğdayının küresel piyasalarda Avustralya ve Karadeniz menşeli ürünlerden yaklaşık 20 dolar daha pahalı olmasına rağmen, İran merkezli bölgesel çatışmaların navlun maliyetlerini artırması Hindistan için bir avantaj yarattı. Özellikle 30-45 gün içinde acil sevkiyat bekleyen Orta Doğu ve Asya pazarlarındaki alıcılar, yakın lojistik konumu nedeniyle Hindistan'a yöneldi.

Fiyat Rekabeti Devam Ediyor

Uzmanlar, Hindistan'ın buğday ihracatında büyük bir patlama beklemiyor. Karadeniz ve Avustralya buğdayı ton başına (navlun dahil) 290-300 dolar bandında işlem görürken, Hindistan buğdayı ton başına yaklaşık 315-320 dolara tekabül ediyor. Bu durum, Hindistan'ın sadece kısa vadeli ve acil tedarik boşluklarını doldurabileceğini gösteriyor.

Ham Madde Yerine İşlenmiş Ürün Stratejisi

Bakanlık yetkilileri, bu artışın tesadüf olmadığını, hükümetin iç işlemeyi teşvik eden politikalarının bir sonucu olduğunu vurguladı. Ukrayna, artık ham kanola tohumu ihraç etmek yerine, ürünü ülke içinde işleyerek "kanola yağı" formunda pazarlamayı önceliklendiriyor. Bu strateji, fiziksel hacimler sabit kalsa bile ihracat gelirlerinin %8,3 oranında (482 milyon dolar) artmasını sağladı.

Türkiye İthalatını 242 Milyon Dolar Artırdı

Ocak-Mart döneminde toplam 15,5 milyon ton tarım ürünü ihraç eden Ukrayna için ana pazarlar değişmedi. Avrupa Birliği %49'luk payla liderliğini korurken, Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) ülkeleri %20 ile ikinci sırada yer aldı. Türkiye ise Ukrayna'dan yaptığı tarımsal ithalatı geçen yıla göre 242 milyon dolar artırarak pazarın %12'sine hakim oldu.

Mısır Yükselişte, Buğday Düşüşte

Ürün bazında incelendiğinde; mısır hem fiziksel hacimde (%18) hem de değerde (%17) artış gösterdi. Ancak buğday ihracatı, Avrupa Birliği ülkelerindeki rekolte fazlası ve Romanya gibi rakip ülkelerin rekabeti nedeniyle %35 oranında geriledi. Ukrayna'nın toplam tarım geliri ilk çeyrekte 6,3 milyar dolar olarak gerçekleşti.

"Batı Avustralya'da Durum Kritik"

Sidney'den televizyon aracılığıyla halka seslenen Enerji Bakanı Chris Bowen, "Özellikle Batı Avustralya'daki fare istilası durumundan açıkça endişe duyuyoruz" ifadelerini kullandı. Bakan Bowen, hükümetin gıda arzındaki aksamaları minimuma indirmek için sanayi temsilcileriyle dirsek temasında olduğunu belirtti.

1993'ten Bu Yana En Kötü Tablo

Bilimsel veriler, mevcut istilanın 1993 yılındaki büyük felaketten bu yana görülen en kötü kemirgen krizi olduğunu ortaya koyuyor. Fareler, ülkenin "buğday kuşağı" olarak bilinen bölgelerinde binlerce hektarlık ekili alanı tahrip etti. Bu durum sadece hububat üretimini değil, hayvancılık sektörü için hayati önem taşıyan yem tedarikini de tehlikeye atıyor.

Üreticilerden Acil Müdahale Çağrısı

Nisan ayında alarm veren tahıl üreticileri, mahsul kayıplarının önüne geçilmesi için daha güçlü fare zehirlerine erişimin önündeki yasal engellerin kaldırılmasını talep etmişti. Hükümet, istilanın hem yerel piyasada hem de Avustralya'nın küresel gıda tedarikindeki rolünde kalıcı bir hasar bırakmaması için önlemleri artırıyor.

Rusya Pazarın %35’ine Hakim

Kazak kolza tohumlarının en büyük alıcısı pozisyonunu koruyan Rusya, toplam ihracatın %35'ini tek başına gerçekleştirdi. Rusya'ya yapılan sevkiyatlar, bir önceki döneme göre 2,24 kat artarak 60,6 bin tona yükseldi.

Çin’den 81 Katlık Dev Artış

Sezonun en dikkat çekici gelişmesi ise Çin pazarında yaşandı. Çin’e yapılan kolza ihracatı tam 81,5 kat artarak 32,6 bin ton olarak kaydedildi. Avrupa pazarında ise Polonya %11’lik artışla (19,7 bin ton) öne çıkarken; Estonya, Letonya ve Fransa’ya yapılan sevkiyatlarda düşüş gözlemlendi.

Yeni Pazarlar ve 8 Yılın En İyi İkinci Performansı

Kazakistan bu sezon sadece mevcut pazarlarını büyütmekle kalmadı; Danimarka, Afganistan ve İran gibi daha önce sevkiyat yapılmayan ülkelere de ihracat başlattı. Uzmanlar, mevcut performansın son 8 yılın en iyi ikinci ihracat sonucu olduğunu vurguluyor. 210 bin tonluk yıllık ihracat tahmininin %82,5'ine şimdiden ulaşıldı.

Modernizasyon ve Dijital Takip

Yeni plan; hayvan hastalıklarının sürveyansını (izlenmesini) iyileştirmeyi, laboratuvar kapasitelerini artırmayı ve en önemlisi hayvan kimliklendirme ve takip sistemlerini dijitalleştirmeyi hedefliyor. Hayvancılık Geliştirme Bakanı Idi Mukhtar Maiha, stratejinin uluslararası standartlara uygun, dayanıklı bir veterinerlik sistemi inşa edeceğini vurguladı.

Salgın Hastalıklarla Mücadele Ön Planda

Yol haritası, Nijerya'nın son dönemde yeniden canlanan şarbon (anthrax) vakalarıyla mücadelesinde kritik rol oynayacak. 2 Nisan'da Zamfara eyaletinde yeni bir şarbon odağının bildirilmesi üzerine hareket geçen yetkililer, eyaletler arası koordineli bir aşılama stratejisi başlatacak.

Sektörün Karşılaştığı Diğer Tehditler

Ulusal Tarımsal Yayım Hizmeti (NAERLS) verilerine göre, Nijerya hayvancılığı sadece şarbon değil, aynı zamanda şu hastalıkların tehdidi altında:

• Büyükbaş: Sığır tüberkülozu ve şap hastalığı.
• Küçükbaş: Küçük ruminant vebası (PPR).
• Kanatlı: Newcastle hastalığı ve kuş gribi.
• Domuz: Afrika domuz vebası.

Yeni stratejiyle birlikte kamu-özel sektör ortaklıklarının genişletilmesi ve "Tek Sağlık" yaklaşımıyla hayvan sağlığının insan ve çevre sağlığıyla entegre şekilde yönetilmesi hedefleniyor.

Üretimde Üst Üste Üçüncü Yıl Artış

2025 verilerine göre Kenya, bir önceki yıla göre %3,5 artışla toplam 5,5 milyon ton taze süt üretti. Bu rakam, sektör için yeni bir tarihi rekoru temsil ederken, üretimde art arda üçüncü yıl süregelen yükseliş trendini tescilledi.

10 Yıllık Sürdürülebilirlik Stratejisi

Nairobi hükümetinin 2023 yılından bu yana Kenya Süt Kurulu (KDB) aracılığıyla yürüttüğü 10 yıllık yol haritası, bu başarıda kilit rol oynuyor. Strateji; yetiştiricilerin hayvan yemi ve veterinerlik hizmetlerine erişimini iyileştirerek, inek başına günlük süt verimini 14 litreye çıkarmayı hedefliyor.

Süt İşleme Kapasitesi %13,4 Arttı

Üretimdeki artışa paralel olarak sanayileşme adımları da hız kazandı. KNBS raporu, ülkede işlenen süt hacminin bir önceki yıla göre %13,4 artarak 701.500 tona ulaştığını ortaya koydu.

Yerli Üreticiyi Koruma Hamlesi

Kenya hükümeti, yerli üreticinin rekabet gücünü artırmak amacıyla Ekim 2025'ten itibaren süt tozu ithalatını derhal durdurma kararı almıştı. Bu hamleyle, yerel çiftçilerin haksız rekabetten korunması amaçlanıyor. ABD Tarım Bakanlığı (USDA) verilerine göre Kenya'da hali hazırda 32 endüstriyel mandıra ve 186 küçük ölçekli işletme faaliyet gösteriyor.

Paskalya ve ANZAC Günü tatilleri nedeniyle azalan iş günü sayısı, ihracatın daha da yükselmesini sınırlayan faktörler arasında yer aldı.

Üretim artışı ihracatı destekledi

Şubat ayı sonundan bu yana yüksek seyreden kesim oranları, ihracat performansının temel belirleyicisi oldu. 2015 kuraklık döneminden bu yana en yüksek üretim haftalarının yaşandığı belirtiliyor.

Uzmanlar, mevcut üretim temposunun korunması halinde Avustralya’nın 2026 yılında tüm zamanların en yüksek sığır eti ihracatına ulaşabileceğini değerlendiriyor.

ABD ve Çin ana pazarlar

ABD, Nisan ayında 41.174 ton ile en büyük ihracat pazarı olmayı sürdürdü. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık %11 artış anlamına geliyor.

Çin’e ihracat ise 29.583 ton ile beklentilerin altında kaldı. 2026 yılı için belirlenen kota ve olası ek vergiler, ticaret akışını daha dengeli hale getirdi.

Asya pazarlarında güçlü talep

Japonya’ya ihracat 20.504 ton olarak gerçekleşirken, Güney Kore 22.365 tonluk alımla yüksek talep göstermeye devam etti.

Endonezya gerilerken yeni pazarlar yükseliyor

Endonezya’ya ihracat, ithalat izinlerindeki sorunlar nedeniyle ciddi düşüş gösterdi. Nisan ayında sadece 3.750 tonluk ihracat gerçekleşti.

Buna karşılık Kanada ve Birleşik Krallık gibi gelişen pazarlarda güçlü artış dikkat çekti. Özellikle İngiltere’ye ihracatın geçen yıla göre üç katına çıkması öne çıkan gelişmeler arasında yer aldı.

Orta Doğu’da dengeli seyir

İran kaynaklı bölgesel gerilimlere rağmen Orta Doğu pazarında ihracat büyük ölçüde sabit kaldı. Nisan ayında bölgeye yapılan ihracat geçen yıl ile benzer seviyede gerçekleşti.

Raporda, dünya deniz yoluyla taşınan gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiği ve bu miktarın yıllık yaklaşık 16 milyon tona ulaştığı belirtildi. Bu kritik geçiş noktasındaki kesintilerin küresel arz üzerinde baskı oluşturduğu ifade edildi.

Mart ayında gübre fiyatlarının bu gelişmelere hızlı tepki verdiği kaydedildi. Üre fiyatı ton başına 725,6 dolara çıkarak bir önceki aya göre yüzde 53,7 artış gösterdi ve son dört yılın en yüksek seviyesine ulaştı.

Fosfat bazlı gübrelerden diamonyum fosfat (DAP) fiyatı ton başına 658,3 dolara yükselirken, potasyum klorür fiyatı da Şubat ayındaki 372,5 dolardan Mart ayında 380,6 dolara çıktı.

Genel olarak gübre fiyat endeksinin 2025’in son çeyreğinden 2026’nın ilk yarısına kadar yüzde 12’den fazla arttığına dikkat çekilen raporda, gübre maliyetlerindeki yükselişin çiftçi gelirlerini baskıladığı ve gelecekteki üretim üzerinde risk oluşturduğu vurgulandı.

Dünya Bankası, kısa vadede fiyatlarda belirgin bir düşüş beklemezken, özellikle üre ve azot bazlı gübrelerin fiyat artışını sürüklemeye devam edeceğini öngörüyor. Kurum, üre fiyatlarının yıl sonunda ton başına yaklaşık 675 dolar seviyesinde gerçekleşmesini bekliyor.

Öte yandan raporda, doğal gaz fiyatlarının gerilemesi halinde 2027 yılında gübre fiyatlarında yüzde 25’e varan bir düşüş yaşanabileceği ifade edildi.

Açıklamada, tahmin revizyonunun son haftalardaki yüksek sevkiyat temposu, ithalatçı ülkelerden gelen güçlü talep ve yeni hasat beklentilerindeki iyileşmeden kaynaklandığı belirtildi.

Analistlere göre, Mısır’a yapılan buğday sevkiyatları ülkenin kendi hasadına başlamasına rağmen yüksek seviyesini koruyor. Türkiye’nin beklenenden yüksek mısır ithalat kotası da bölgede talebin sürdüğüne işaret ediyor.

Yeni sezona ilişkin değerlendirmelerde, özellikle Rusya’nın güney bölgelerindeki olumlu üretim beklentilerinin ihracatı destekleyeceği ifade edildi. SovEkon, yılın ikinci yarısında da küresel talebin güçlü kalmasını bekliyor.

Buna karşılık, küresel arzın daralabileceği öngörüsü nedeniyle buğday fiyatlarının yüksek seyretmesi bekleniyor. Analistler, enerji ve gübre maliyetlerinin önümüzdeki aylarda yüksek kalabileceğine dikkat çekti. Ayrıca ABD’de kışlık buğdayın zayıf görünümü, Avrupa’da kuraklık etkisi ve El Nino’nun Avustralya ile Hindistan’da kuraklık riskini artırma ihtimali, üretim açısından önemli riskler arasında sıralandı.

Uzmanlar, buğday talebinin düşük esnekliğe sahip olduğunu ve birçok ithalatçının fiyatlardan bağımsız şekilde alım yapmak zorunda kalacağını vurguladı.

Diğer yandan, Rusagrotrans verilerine göre Rusya’nın 2025/26 sezonunda Temmuz-Mart dönemindeki buğday ihracatı 37,76 milyon tona ulaştı. Bu rakam, önceki sezona göre artış gösterirken rekor yıl olan 2023/24 seviyesinin altında kaldı.

Sektör temsilcileri, toplam tahıl ihracatının 60 milyon tona, buğday ihracatının ise 54 milyon tona ulaşabileceğini öngörüyor.

Öte yandan, Institute for Agricultural Market Studies, 2026/27 sezonu için buğday ihracat tahminini 46,5 milyon tona düşürdü. Bu revizyonun, Orta Rusya ve Volga bölgelerinde olumsuz hava koşulları nedeniyle tarla çalışmalarında yaşanan gecikmelerden kaynaklandığı ifade edildi.

Bu dönüşümle birlikte üretilecek yüksek proteinli ayçiçeği küspesinin büyük ölçüde hayvan yemi sektöründe kullanılması hedefleniyor. Şirketten yapılan açıklamada, modernizasyonun bölgesel bitkisel protein sektörünü güçlendireceği ve ithal yağlı tohum küspesine bağımlılığı azaltacağı vurgulandı.

Tesisin bulunduğu Saint-Nazaire bölgesinde ayçiçeği üretiminin son yıllarda artış gösterdiği belirtilirken, Cargill’in yerel çiftçiler ve tarım kooperatifleriyle iş birliğini genişletmeyi planladığı ifade edildi.

Yatırım projesi enerji dönüşümünü de kapsıyor. İşleme sonrası ortaya çıkan ayçiçeği kabukları, yeni kurulacak biyokütle kazanında yakıt olarak kullanılacak. Bu sayede tesisin yıllık doğal gaz tüketiminin 100 GWh’den fazla azaltılması ve karbon emisyonlarının yılda yaklaşık 20 bin ton düşürülmesi hedefleniyor. Şirket, toplamda tesis kaynaklı karbon emisyonlarını yüzde 90’a kadar azaltmayı öngörüyor.

Ayrıca fazla ayçiçeği kabuklarının tarımsal biyokütle peletine dönüştürülerek ısıtma sistemlerinde yakıt olarak değerlendirilmesi planlanıyor.

Projenin inşaat sürecinin Kasım 2026’da başlaması ve tesisin Mart 2029’da faaliyete geçmesi bekleniyor.

Cargill, 68 ülkede faaliyet gösteren ve tarım, gıda ve emtia ticaretinde dünyanın en büyük özel şirketlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Rapora göre, iklim değişikliğinin etkisiyle yükselen sıcaklıklar tarımsal üretimden hayvancılığa, balıkçılıktan lojistik zincirlere kadar gıda sisteminin tüm bileşenlerini etkiliyor. Özellikle Güney Asya, Sahra Altı Afrika ve Latin Amerika’nın bazı bölgelerinde aşırı sıcaklıkların dış ortamda çalışmayı yılın önemli bir bölümünde riskli hale getirebileceği belirtiliyor.

BM Genel Sekreteri António Guterres, sıcaklık artışlarının fosil yakıt kullanımına bağlı iklim değişikliğinin doğrudan sonucu olduğunu vurgulayarak, küresel gıda güvenliğinin giderek daha kırılgan hale geldiğine dikkat çekti.

Analize göre, artan sıcaklıklar yalnızca üretim kapasitesini değil, aynı zamanda tarım iş gücünü ve küresel tedarik zincirlerini de baskı altına alıyor. Bu durumun uzun vadede gıda fiyatlarında artışa ve bazı bölgelerde gıda erişiminde ciddi sorunlara yol açabileceği ifade ediliyor.

Basra Körfezi ülkeleri, dünya azotlu gübre ihracatının önemli bir bölümünü karşılıyor. Ancak doğal gaz altyapısında yaşanan tahribat ve lojistik kesintiler nedeniyle karbamid üretiminde %55 ila %60 arasında düşüş yaşandığı belirtiliyor.

CRU Group verileri, üretim daralmasının küresel fiyatları hızla yukarı çektiğini ortaya koyarken, Bloomberg Intelligence küresel karbamid pazarının yaklaşık yarısının Körfez ülkelerine bağlı olduğunu vurguluyor.

Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatların durmasıyla birlikte yüz binlerce ton gübre taşıyan gemilerin bölgede beklediği bildiriliyor.

Uzmanlara göre Rusya, ABD, Kanada ve Avrupa gibi üreticiler artan talebi karşılamada sınırlı kapasiteye sahip. Çin ise ihracatı kısıtlayarak üretimi iç pazara yönlendirmiş durumda.

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, krizin küresel ekonomi üzerinde ciddi etkiler yaratabileceğini belirterek üç farklı senaryo açıkladı. Bu senaryolar arasında küresel büyümenin yavaşlaması, milyonlarca kişinin yoksulluğa sürüklenmesi ve küresel resesyon riski bulunuyor.

Uzmanlar, kısa vadede küresel karbamid açığının tamamen kapatılamayacağını, bunun da gıda üretiminde düşüş ve fiyat artışlarına yol açabileceğini ifade ediyor.

Program, tohum ıslahı, hukuk ve tarımsal araştırma alanlarında çalışan uzmanların bilgi ve yetkinliğini resmileştirmeyi amaçlıyor.

Sertifika ile küresel tanınırlık hedefleniyor

Yeni UPOV PVP Sertifikası, katılımcıların uluslararası standartlara uygun bilgi seviyesine sahip olduğunu belgeliyor.

Sertifika sahipleri;

• Bitki çeşit koruma sistemlerine hakimiyet
• Uluslararası PVP standartları bilgisi
• Islah ve tohum sektöründe uzmanlık

gibi yetkinliklerini resmi olarak kanıtlayabiliyor.

“Uzmanlık sektörü güçlendirir” mesajı

UPOV Genel Sekreter Yardımcısı Yolanda Huerta, programın önemine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

“Bitki çeşit koruma, onu uygulayan insanlar kadar güçlüdür. Bu sertifika, sektörde profesyonel uzmanlık için yeni bir uluslararası standart oluşturuyor.”

Kariyer ve sektör için yeni fırsatlar

Program, özellikle şu alanlarda çalışan profesyonellere açık:

• Tohum şirketleri
• Bitki ıslahçıları
• Tarım hukuku uzmanları
• PVP ofis çalışanları

Amaç, sektördeki uzmanların uluslararası ölçekte tanınmasını sağlamak ve kariyer gelişimini desteklemek.

Tarımsal inovasyon ve fikri mülkiyet bağlantısı

UPOV, bitki çeşitlerinin korunmasının yalnızca hukuki bir konu olmadığını, aynı zamanda tarımsal inovasyonun temel unsurlarından biri olduğunu vurguluyor.

Yeni sertifikasyon sistemi, küresel gıda güvenliği ve sürdürülebilir tarım için kritik rol oynayan bitki ıslahı süreçlerinin kalitesini artırmayı hedefliyor.

Küresel tarım sektöründe standartlaşma adımı

Uzmanlara göre bu adım, tohum ve bitki ıslahı sektöründe uluslararası standartlaşmayı güçlendirecek.

Özellikle farklı ülkelerdeki PVP uygulamalarının daha uyumlu hale gelmesi hem ticareti hem de inovasyonu destekleyebilir.

StoneX, daha önceki tahminlerini yukarı yönlü revize ederek üretimde güçlü bir artış beklentisini ortaya koydu.

İklim üretimi destekliyor

Habere göre Bahia’da yüksek yağış seviyeleri verimliliği artırırken, Mato Grosso’da da uygun hava koşulları pamuk gelişimini destekliyor.

Bu iki bölge, Brezilya pamuk üretiminin büyük bölümünü oluşturuyor ve ülkenin küresel pazardaki rekabet gücünü belirliyor.

Mato Grosso kritik rol oynuyor

Mato Grosso’da hektar başına verimliliğin 1,88 ton seviyesine çıkması bekleniyor. Bu eyalet, Brezilya’nın toplam pamuk üretiminin en büyük payına sahip bölge olarak öne çıkıyor.

Bahia ise, alan daralmasına rağmen tarihin en yüksek ikinci üretim seviyesine yaklaşan performans sergiliyor.

Küresel pamuk piyasasında Brezilya etkisi

Brezilya, son yıllarda pamuk ihracatında dünya liderleri arasında yer alıyor. Artan üretim, küresel arzı artırarak fiyat dengelerini de etkiliyor.

Uzmanlara göre Brezilya’nın üretim artışı, özellikle Asya ve Avrupa tekstil sanayileri için kritik önemde.

Belirsizlikler devam ediyor

StoneX analistleri, üretim artışına rağmen nihai sonuçların hava koşullarına bağlı olduğunu vurguluyor. Özellikle Mato Grosso’nun güney ve batı bölgelerinde yağış düzeni belirleyici olacak.

Ayrıca küresel talep dinamikleri ve ihracat temposu da sezonun genel performansını şekillendirecek.

İhracat güçlü seyrini koruyor

Tahminlere göre Brezilya’nın pamuk ihracatı 3,1 milyon ton seviyesinde gerçekleşecek. Bu da ülkenin küresel pamuk ticaretindeki güçlü konumunu koruduğunu gösteriyor.

Sektör temsilcileri, özellikle ekmeklik kaliteye sahip buğdayın piyasada sınırlı olduğunu ve bunun arz sıkıntısı yarattığını belirtiyor.

Miktar var, kalite yok

Arjantin Un Sanayicileri Federasyonu (FAIM) Başkanı Diego Cifarelli, hasadın güçlü olmasına rağmen kalite sorununun belirleyici olduğunu vurguladı.

Cifarelli’ye göre, kampanyanın başından itibaren kalite problemleri bilinse de, rekor üretime rağmen arz sıkıntısı yaşanacağı öngörülmedi.

Un sanayisi, özellikle panifikasyon (ekmeklik) özellik taşıyan buğday bulmakta zorlanıyor.

Milling artışı üretimi takip etmiyor

Resmi verilere göre, 2025/26 sezonunun ilk dört ayında buğday işleme (milling) miktarı 1,96 milyon ton seviyesinde kaldı. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre sadece %1 artış anlamına geliyor.

Bu durum, üretimdeki güçlü artışa rağmen iç piyasada beklenen hareketliliğin oluşmadığını gösteriyor.

İhracat baskısı ve piyasa dengesi

Verilere göre, ihracatçılar 15 Nisan itibarıyla 14,47 milyon ton buğday alımı gerçekleştirirken, un sanayisinin alımı yaklaşık 2,60 milyon ton seviyesinde kaldı.

Bu fark, iç piyasa ile ihracat arasında rekabet yaratarak kaliteli buğdayın sanayiye ulaşmasını zorlaştırıyor.

Fiyat artmasına rağmen ürün bulunamıyor

Sektör temsilcileri, un sanayisinin kaliteli buğday için piyasa ortalamasının üzerinde fiyat teklif etmesine rağmen yeterli arz oluşmadığını belirtiyor.

Bu durum, piyasada yalnızca fiyatın değil, kalite ve stok davranışlarının da belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Olası nedenler: Stoklama ve alternatif ürünler

Uzmanlara göre arz sıkıntısının arkasında birkaç önemli faktör bulunuyor:

• Üreticilerin yüksek gelir nedeniyle mısır satışına yönelmesi
• Buğdayın fiyatının girdilere göre cazibesini yitirmesi
• Üreticilerin daha iyi fiyat beklentisiyle ürünü elde tutması

Bu faktörler, piyasada “görünür üretim” ile “erişilebilir arz” arasındaki farkı büyütüyor.

Sanayi için risk büyüyor

Arjantin Tarım Bakanlığı, 2025/26 sezonunda buğday işleme miktarının 7,2 milyon ton seviyesine çıkmasını öngörüyor. Ancak mevcut koşulların sürmesi halinde bu hedefin yakalanamayabileceği ifade ediliyor.

Sektör temsilcileri, bu durumun istihdam ve katma değer üretimi üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği uyarısında bulunuyor.

Zelenskiy, bu ticaret için “Bu, meşru bir iş değildir ve olamaz” ifadelerini kullanırken, İsrail makamlarının gemilerin taşıdığı yükten habersiz olamayacağını savundu.

Diplomatik gerilim tırmanıyor

Kiev yönetimi, söz konusu gelişmeler üzerine İsrail’in Ukrayna büyükelçisini Dışişleri Bakanlığı’na çağırarak resmi protesto notası iletti.

Ukrayna, işgal altındaki bölgelerde üretilen tüm tahılı “çalıntı” olarak değerlendiriyor ve bu ürünlerin uluslararası pazarlara taşınmasına karşı çıkıyor.

Yaptırım hazırlığı gündemde

Zelenskiy yönetimi, bu ticaretten kazanç sağlayan kişi ve kuruluşlara yönelik yaptırım paketi hazırlığında olduğunu açıkladı.

Ukrayna ayrıca, bu tür sevkiyatların Rusya’nın savaş ekonomisine katkı sağladığını ve uluslararası hukuk açısından sorunlu olduğunu vurguluyor.

İsrail iddiaları reddetti

İsrail tarafı ise Ukrayna’nın iddialarını kabul etmedi.

İsrail Dışişleri Bakanı, Kiev’in söz konusu tahılın “çalıntı” olduğuna dair yeterli kanıt sunmadığını belirterek, iddiaların resmi hukuki kanallar üzerinden iletilmesi gerektiğini ifade etti.

Ayrıca geminin henüz limana resmi giriş yapmadığı ve doğrulama sürecinin tamamlanmadığı da açıklandı.

Tahılın izlenmesi zorlaşıyor

Uzmanlara göre, savaş koşullarında tahılın menşei zaman zaman net şekilde belirlenemiyor.

Karadeniz üzerinden taşınan ürünlerin farklı yüklerle karıştırılması, “çalıntı tahıl” iddialarının doğrulanmasını zorlaştıran faktörler arasında gösteriliyor.

Küresel gıda ticaretine etkisi

Bu gelişme, yalnızca diplomatik bir kriz değil; aynı zamanda küresel gıda ticaretinde şeffaflık ve izlenebilirlik tartışmalarını da yeniden gündeme taşıdı.

Avrupa Birliği de konuya ilişkin endişelerini dile getirirken, Rusya’nın savaş ekonomisine dolaylı destek sağlayabilecek ticari faaliyetlere karşı yaptırım seçeneklerini değerlendirdiğini açıkladı.

Cepea (Centro de Estudios Avanzados en Economía Aplicada) ve CNA verilerine göre, sektörün toplam büyüklüğü 3,20 trilyon real olarak hesaplandı. Bunun yaklaşık 2,06 trilyon reali tarım, 1,14 trilyon reali ise hayvancılık faaliyetlerinden oluştu.

Büyümenin arkasında üretim ve fiyat artışı var

2025 boyunca kaydedilen güçlü performans hem üretim artışı hem de reel fiyatlardaki yükselişten beslendi. Özellikle 2024’ün ikinci yarısında başlayan büyüme trendi, 2025 yılı boyunca devam etti.

Ancak yılın ikinci yarısında emtia fiyatlarında yaşanan düşüşler, büyüme hızında bir miktar yavaşlamaya yol açtı.

Tarım ve hayvancılıkta güçlü performans

Sektörün alt kırılımlarına bakıldığında:

• Birincil üretim (tarım + hayvancılık) %17 büyüdü
• Tarımsal üretimde özellikle mısır ve kahve öne çıktı
• Hayvancılıkta üretim ve fiyat artışı büyümeyi destekledi

Sanayi tarafında ise daha karmaşık bir tablo oluştu:

• Tarımsal sanayi %3,3 daraldı
• Hayvancılık sanayi %36,5 büyüdü
• Tarımsal hizmetler %13,7 artış gösterdi

Tarımın ekonomideki ağırlığı artıyor

Veriler, Brezilya’da agro sanayi sektörünün yalnızca üretim değil, ekonomik yapı açısından da kritik bir rol oynadığını ortaya koyuyor.

Sektörün GSYH içindeki payı 2024’te %22,9 seviyesindeyken, 2025’te %25’in üzerine çıkarak ekonominin dörtte birinden fazlasını oluşturdu.

Bu durum, tarım ve agro sanayinin Brezilya ekonomisindeki stratejik konumunu daha da güçlendirdi.

Küresel rekabette tarım politikalarının etkisi

Haberde dikkat çekilen bir diğer unsur ise tarım politikalarının etkisi. İhracat üzerindeki vergi yükünün sınırlı olduğu Brezilya’da, üretim ve ihracat odaklı yapı agro sanayinin büyümesini destekleyen temel faktörlerden biri olarak değerlendiriliyor.

Bu model, küresel tarım rekabetinde ülkeler arasındaki farkı belirleyen unsurların başında geliyor.

Uzmanlara göre bu büyüme, geçici bir artış değil; küresel gıda sisteminde yaşanan yapısal dönüşümün bir sonucu. Özellikle bitkisel proteinlere yönelim ve sürdürülebilir üretim arayışı bu artışı destekliyor.

Tüketim alışkanlıkları değişiyor

Bakliyat üretimindeki yükselişin arkasında üç temel faktör öne çıkıyor:

• Bitkisel protein tüketiminin artması
• Sağlıklı beslenmeye yönelik farkındalığın yükselmesi
• Sürdürülebilir tarım sistemlerine geçiş ihtiyacı

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) yetkililerine göre bakliyatlar hem yetersiz beslenmeyle mücadelede hem de gıda güvenliğinin sağlanmasında kritik rol oynuyor.

Tarımda sürdürülebilirliğin anahtarı

Bakliyatlar yalnızca tüketim tarafında değil, üretim açısından da stratejik bir konumda bulunuyor.

Bu ürünler:

• Topraktaki azotu bağlayarak gübre ihtiyacını azaltıyor
• Toprak verimliliğini artırıyor
• Tarımsal üretimde maliyetleri düşürüyor

Ayrıca fosfor gibi sınırlı kaynakların daha verimli kullanılmasına katkı sağlıyor. Bu özellikleriyle bakliyatlar, iklim değişikliğiyle mücadelede önemli bir araç olarak görülüyor.

Sağlık ve beslenmede kritik rol

Bakliyatlar; yüksek protein, lif, vitamin ve mineral içeriğiyle dengeli beslenmenin temel unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.

Araştırmalar, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşmasıyla birlikte kronik hastalıkların önemli bir kısmının önlenebileceğini ortaya koyuyor. Bu noktada bakliyatlar hem uygun maliyetli hem de besleyici bir alternatif sunuyor.

Avrupa’da tüketim yüksek, üretim yetersiz

Haberde Avrupa özelinde dikkat çeken bir diğer unsur ise tüketim-üretim dengesizliği. Özellikle İspanya gibi ülkelerde bakliyat tüketimi yüksek olmasına rağmen üretimin iklim koşullarına bağlı olarak dalgalı seyretmesi, ithalat ihtiyacını artırıyor.

Geleceğin stratejik ürünü: bakliyat

Bakliyatlar; sürdürülebilirlik, sağlık ve gıda güvenliği gibi üç kritik alanı bir araya getiriyor.

Uzmanlara göre bu ürünler:

• Tarımsal üretimin çevresel etkisini azaltıyor
• Gıda arz güvenliğini destekliyor
• Küresel beslenme sisteminde stratejik rol üstleniyor

Bu nedenle bakliyat üretimindeki artış, yalnızca tarımsal bir gelişme değil, aynı zamanda küresel bir dönüşümün göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Bu üretim, ülkenin sekiz farklı eyaletinde 1.000’den fazla parselde gerçekleştiriliyor. Yeni kampanyada elde edilen hacmin, önceki sezona kıyasla yaklaşık üç kat arttığı belirtiliyor.

Üretilen yağ Avrupa’ya ihraç edildi

Şirket tarafından üretilen bitkisel yağlar, Aralık-Ocak döneminde Avrupa’ya gönderildi. Bu ürünlerin, özellikle ikinci nesil biyoyakıt üretiminde kullanılacağı ifade ediliyor.

İkinci nesil biyoyakıtlar, gıda dışı hammaddelerden elde edilmesi ve daha düşük emisyon değerleri sunması nedeniyle küresel enerji dönüşümünde kritik bir rol oynuyor.

Karbon ayak izi artık ticari bir kriter

Bunge’un yürüttüğü program, yalnızca üretim artışıyla değil, aynı zamanda karbon yönetimiyle de öne çıkıyor. Şirketin uyguladığı rejeneratif tarım modeli, karbon emisyonlarını azaltmayı ve bazı durumlarda toprağa karbon bağlamayı hedefliyor.

Avrupa Birliği düzenlemelerine göre biyoyakıt üretiminde kullanılan hammaddelerin belirli emisyon standartlarını karşılaması gerekiyor. Bu nedenle düşük karbon ayak izine sahip tarımsal ürünler, küresel pazarda daha yüksek katma değer yaratıyor.

Boş tarım alanları ekonomik değere dönüştürülüyor

Programın dikkat çeken yönlerinden biri de normalde “nadas” olarak bırakılan alanların üretime kazandırılması. Kolza, camelina ve aspir gibi ürünler, bu boş dönemlerde ekilerek hem gelir sağlıyor hem de toprak sağlığını iyileştiriyor.

Bu yaklaşım, üretim sistemine ek yük getirmeden sürdürülebilirliği artıran bir model olarak öne çıkıyor.

Küresel enerji dönüşümünde tarımın rolü büyüyor

Biyoyakıt talebindeki artış, tarım sektörünü enerji dönüşümünün önemli bir parçası haline getiriyor. Özellikle düşük karbon sertifikalı ürünler, Avrupa başta olmak üzere birçok pazarda stratejik önem kazanmış durumda.

Bunge’un Arjantin’deki bu hamlesi, tarım ve enerji sektörleri arasındaki entegrasyonun hızlandığını gösteriyor.

Gübre arzında jeopolitik risk

Haberde, özellikle azot bazlı gübrelerin üretiminde kullanılan doğal gaz ve enerji kaynaklarına erişimin bölgedeki çatışmalar nedeniyle risk altında olduğu belirtiliyor. Orta Doğu’nun küresel gübre ticaretindeki kritik rolü, arz güvenliğine yönelik endişeleri artırıyor.

Tedarik zinciri kırılganlığı

Revista Agricultura’ya göre, bölgedeki lojistik ve enerji akışındaki aksaklıklar, gübre sevkiyatlarını doğrudan etkileyebilecek potansiyel bir risk unsuru oluşturuyor. Bu durum, özellikle ekim sezonları öncesinde küresel tarım piyasaları açısından önem taşıyor.

Fiyat baskısı devam ediyor

Haberde ayrıca, gübre fiyatlarının zaten yüksek seviyelerde seyrettiği ve mevcut jeopolitik gelişmelerin bu baskıyı daha da artırabileceği ifade ediliyor. Enerji maliyetleri ile gübre üretimi arasındaki güçlü bağlantı, fiyat oynaklığını artıran temel faktör olarak öne çıkıyor.

Küresel tarıma etkisi

Uzmanlara göre, gübre arzındaki olası kesintiler yalnızca üretim maliyetlerini değil, aynı zamanda küresel gıda üretimini ve verimliliği de etkileyebilecek potansiyele sahip.

Tarım gelirinde yüksek vergi payı

Analize göre, bu oran Arjantin tarım sektöründe devletin ekonomik payının önemli seviyelerde kaldığını ortaya koyuyor. Vergi yükü; ihracat kesintileri, gelir vergileri ve sektöre özgü düzenlemelerden oluşuyor.

Sektörde maliyet baskısı tartışması

Tarım üreticileri açısından bu oran, özellikle küresel emtia fiyatlarındaki dalgalanmalarla birlikte değerlendirildiğinde, kârlılık üzerinde baskı oluşturduğu yönünde yorumlanıyor.

Ekonomi politikalarının etkisi

Milei yönetiminin kamu harcamalarını azaltma ve vergi sistemini yeniden düzenleme hedeflerine rağmen, tarım sektöründe vergi yükünün halen yüksek seviyelerde olduğu ifade ediliyor.

Uzmanlara göre bu durum, hem ihracat rekabet gücünü hem de üretim kararlarını doğrudan etkileyebilecek bir unsur olarak öne çıkıyor.

Haberde yer alan USDA verileri, özellikle tahıl ve yağlı tohum üretiminde çiftçilerin daha düşük maliyetli ürünlere yöneldiğini gösteriyor. Bu eğilim, küresel girdi maliyetlerindeki artış ve piyasa belirsizlikleriyle birlikte değerlendiriliyor.

Çiftçiler ekim kararlarını değiştiriyor

USDA’nın saha verilerine göre çiftçiler, artan gübre ve yakıt maliyetleri nedeniyle daha az maliyet gerektiren ürünlere yöneliyor. Bu durum özellikle mısır ve buğday gibi yüksek girdi gerektiren ürünlerde ekim alanlarının daralmasına neden oluyor.

Buna karşılık soya fasulyesi gibi daha düşük maliyetli ürünlerde üretim eğilimi artıyor.

Veri güvenilirliği tartışmaları

Haberde ayrıca USDA’nın veri toplama süreçlerine ilişkin tartışmalara da yer veriliyor. Son yıllarda çiftçi anketlerine katılım oranının düşmesi, bazı tarımsal istatistiklerin güvenilirliği konusunda endişeleri artırıyor.

Tarım piyasalarında işlem yapan kurumlar, bu verilerin fiyat oluşumunda kritik rol oynadığını ve küçük sapmaların bile küresel emtia piyasalarını etkileyebildiğini belirtiyor.

Küresel piyasalara etkisi

USDA verilerindeki değişimlerin yalnızca ABD iç piyasasını değil, aynı zamanda küresel tahıl ve yağlı tohum piyasalarını da etkilediği ifade ediliyor. Özellikle ihracat beklentileri ve stok tahminleri, fiyat dalgalanmalarının temel belirleyicileri arasında yer alıyor.

ASAJA: “Sektör için tehlikeli bir emsal”

Tarım örgütü ASAJA, söz konusu kararı “benzeri görülmemiş” olarak nitelendirirken, bunun üreticiler açısından ciddi ekonomik kayıplara yol açabileceğini savundu.

ASAJA’ya göre bu karar, pancar üretiminde uzun yıllardır süregelen üretici-sanayi iş birliğini zedeleyebilecek bir dönüm noktası niteliği taşıyor.

Sözleşme modeli tartışmanın merkezinde

Haberde, anlaşmazlığın merkezinde “paylaşımlı sözleşme” modeli yer alıyor. Bu model kapsamında bazı üreticilerin üretim süreçlerini şirket teknik ekiplerine devrettiği, ancak beklentilerin karşılanmaması üzerine söz konusu arazilerin “verimsiz” kabul edildiği belirtildi.

Bu durum, ilgili üreticilerin üretim zincirinin dışında kalmasına neden oldu.

Azucarera: “Karar ekonomik gerekçelere dayanıyor”

Şirket ise söz konusu üreticilerin düşük verim nedeniyle ekonomik olarak sürdürülebilir olmadığını savundu.

Azucarera’ya göre, hektar başına 20–40 tonluk verimler maliyetleri karşılamadığı için sözleşme yapılmaması, hem üreticiyi zarardan korumak hem de yasal düzenlemelere uymak açısından gerekli bir adım.

Ayrıca şirket, bu kararın sınırlı sayıda üreticiyi kapsadığını ve toplam ekim alanında artış yaşandığını ifade etti.

PAC destekleri ve gelir riski

Haberde, sözleşme dışı kalan üreticilerin yalnızca gelir kaybı değil, aynı zamanda Avrupa Birliği’nin Ortak Tarım Politikası (PAC) kapsamındaki destekleri kaybetme riskiyle de karşı karşıya olduğu vurgulandı.

Bu durum, üreticilerin finansal sürdürülebilirliğini doğrudan etkileyebilecek kritik bir unsur olarak öne çıkıyor.

Sektörde yapısal tartışma derinleşiyor

Uzmanlara göre yaşanan kriz, yalnızca bir sözleşme anlaşmazlığı değil; aynı zamanda fiyatlar, maliyetler ve tarım politikaları arasındaki dengenin sorgulandığı daha geniş bir yapısal soruna işaret ediyor.

Taraflar arasındaki görüş ayrılığı sürerken, sektörün geleceği açısından kamu otoritelerinin rolü de tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Üretimde yıllık ve çeyreklik düşüş

Söz konusu üretim, bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık %2,7, 2025’in son çeyreğine göre ise %1,5 oranında azaldı.

Böylece ABD’de un üretimi, üst üste beş çeyrektir yıllık bazda düşüş gösterdi.

Kapasite kullanımında gerileme

ABD’de un değirmenlerinin kapasite kullanım oranı 2026’nın ilk çeyreğinde %84,7 olarak gerçekleşti. Bu oran, bir yıl önceki %86,6 seviyesine göre düşüşe işaret ederken, 2019’dan bu yana en düşük seviyelerden biri olarak kaydedildi.

Buğday işleme ve yan ürünlerde düşüş

İlk çeyrekte buğday öğütme miktarı 222,4 milyon bushel (yaklaşık 6,05 milyon ton buğday ) seviyesinde gerçekleşerek yıllık bazda %1,9 azaldı. Aynı dönemde yemlik yan ürün (millfeed) üretimi de %1,4 düşüşle 1,57 milyon ton oldu.

Alt ürünlerde farklı yönlü değişim

• İrmik üretimi yıllık bazda %3,5 azaldı
• Tam buğday unu üretimi %13 geriledi
• Çavdar unu üretimi ise %11 artış gösterdi

Kapasite ve sektör eğilimleri

Günlük un öğütme kapasitesi de sınırlı bir düşüş göstererek yıllık bazda %0,5 geriledi. Bu durum, ABD değirmencilik sektöründe üretim ve talep dengesine ilişkin zayıflamaya işaret eden göstergeler arasında değerlendiriliyor.

Hava koşulları üretimi sınırlayacak

Raporda, ilkbahar ekiminde beklenen gecikmeler ile sıcak ve kurak büyüme sezonunun üretimi olumsuz etkileyeceği belirtildi.

Bu kapsamda buğday üretiminin 14 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Önceki sezonlarda üretim 18 milyon ton seviyesinde gerçekleşmişti.

Nisan ayında beklenen düşük sıcaklıklar ve ortalamaya yakın yağışlar nedeniyle toprak koşullarının ekim hazırlıklarını zorlaştırabileceği ifade edildi.

Ekim alanında değişim sınırlı

Buğday hasat alanının 11,5 milyon hektar seviyesinde kalması beklenirken, son iki yılda yaklaşık 1 milyon hektarlık daralma yaşandığı belirtildi.

Bu daralmanın temel nedeninin, üreticilerin daha yüksek gelir beklentisiyle yağlı tohumlu bitkilere yönelmesi olduğu vurgulandı.

İhracatta düşüş öngörülüyor

Üretimdeki gerilemeye paralel olarak buğday ihracatının 7,5 milyon tona düşmesi bekleniyor. Bu rakam, önceki sezonda 11 milyon ton seviyesindeydi.

Başlıca ihracat pazarları Orta Asya ülkeleri, Afganistan ve Azerbaycan olarak öne çıkarken, Çin’e yapılan ihracatta sınır geçişlerindeki yoğunluk ve denetim gecikmeleri nedeniyle düşüş yaşandığı belirtildi.

İç tüketim ve stok dengesi

Buğday tüketiminin 8,5 milyon tona gerilemesi beklenirken, arz-talep dengesinde yüksek stokların dengeleyici rol oynayacağı ifade edildi.

Ülkede buğdayın büyük bölümü unluk olarak tüketilmeye devam ederken, kalan kısmı yemlik olarak değerlendiriliyor.

İşleme yatırımlarında yön değişimi

Rapora göre son yıllarda yeni un değirmeni yatırımları sınırlı kalırken, nişasta, protein ve amino asit gibi katma değerli ürünlere yönelik “ileri işleme” tesislerine yatırımlar artış gösterdi.

Arpa üretimi de geriliyor

Arpa üretiminin de benzer hava koşulları nedeniyle 3,1 milyon tona düşmesi bekleniyor. Önceki sezonda üretim 3,6 milyon ton olarak tahmin ediliyor.

Buna karşın arpa ekim alanının 2,4 milyon hektara çıkması öngörülüyor. Bu artışta, buğday fiyatlarının gerilemesi sonrası üreticilerin daha kârlı alternatif arayışı etkili oldu.

Yem talebi ihracatı sınırlayabilir

Arpanın büyük bölümü hayvan yemi olarak kullanılırken, toplam tüketimin 1,7 milyon tona gerilemesi bekleniyor.

Üretimdeki düşüş ve güçlü iç talep nedeniyle arpa ihracatının da 1,5 milyon tona gerileyeceği tahmin ediliyor.

ÜRETİMDE MİLYARLIK KAYIP

Yaşanan don olayının ekonomik etkisi de dikkat çekici boyutlara ulaştı. Açıklamalara göre, Macaristan’daki üzüm ve şarap sektöründe doğrudan üretim değerinde en az 30 milyar forintlik kayıp meydana geldi. Sektörün yıllık toplam üretim değerinin yaklaşık 100 milyar forint olduğu göz önüne alındığında, zarar oldukça yüksek bir oranı temsil ediyor.

En büyük kayıpların yaşandığı bölgeler arasında Hajós-Baja ve Kunság öne çıktı. Hajós-Baja bölgesinde 1.800 hektarlık bağ alanının 1.500 hektardan fazlası ciddi şekilde etkilenirken, Kunság’ta ise 20 bin hektarı aşan bağ alanının yaklaşık 15 bin hektarında tam ya da tama yakın hasar oluştu.

SON 40 YILIN EN AĞIR HASARI

Uzmanlar, yaşanan bu olayın benzerinin en son 1984-1985 kışında görüldüğünü belirtiyor. Bu durum, felaketin tarihsel ölçekte de ne kadar ciddi olduğunu ortaya koyuyor.

Sektör temsilcileri, geçmiş yıllarda yapılan yatırımlara rağmen mevcut zararın çok büyük olduğunu vurguluyor. 2016 yılında sağlanan yaklaşık 40 milyar forintlik destekle sektörün önemli bir modernizasyon sürecinden geçtiği, toplamda 80 milyar forintlik yatırım yapıldığı hatırlatılıyor. Ancak son don olayının bu kazanımları ciddi şekilde tehdit ettiği ifade ediliyor.

ÜRETİCİLER GELECEK İÇİN ENDİŞELİ

Yaşanan gelişmeler, özellikle genç üreticiler arasında ciddi bir belirsizlik yaratmış durumda. Üreticiler, artan iklim riskleri ve ekonomik baskılar nedeniyle bağcılığın sürdürülebilirliği konusunda kaygılarını dile getiriyor.

Uzmanlara göre, bu tür aşırı hava olaylarının artması, sadece Macaristan’da değil Avrupa genelinde tarımsal üretim üzerinde kalıcı etkiler yaratabilir. Üretimdeki düşüşlerin orta vadede arz dengesini etkileyebileceği ve fiyatlar üzerinde baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.

Süt fiyatları maliyetin altında kaldı

Hajdú-Bihar bölgesinde faaliyet gösteren süt üreticisi Zsolt, yaklaşık 50-60 sağmal ineğin bulunduğu aile işletmesinde üretim yaptıklarını belirtti. Üretilen sütün alıcılar aracılığıyla pazara sunulduğunu ifade eden üretici, son dönemde fiyatlardaki düşüşün ciddi bir gelir kaybına yol açtığını söyledi.

Zsolt’un verdiği bilgilere göre, geçmişte litre başına yaklaşık 150 forint seviyesinde olan süt fiyatları, bugün 100 forint civarına kadar geriledi. Buna karşılık üretim maliyetinin özellikle kış aylarında 120-130 forint seviyesine ulaştığı belirtiliyor. Bu durum, her litre süt satışında zarar anlamına geliyor.

İşletmeler uzun süredir zarar ediyor

Üretici, mevcut fiyatlarla yılın başından bu yana sürekli zarar ettiklerini ifade ederek, “Ocak ayından bu yana neredeyse her gün zarar ediyoruz” dedi.

Yaz aylarında mera kullanımının artmasıyla yem maliyetlerinin bir miktar düşmesi beklenirken, bunun da düşük satış fiyatlarını dengelemeye yetmediği belirtiliyor.

İş gücü sorunu üretimi zorlaştırıyor

Sektördeki bir diğer önemli sorun ise iş gücü eksikliği. Zsolt, güvenilir çalışan bulmanın neredeyse imkânsız hale geldiğini ve işletmenin büyük bölümünü tek başına yürüttüğünü söyledi.

Hayvancılık faaliyetlerinin sürekli emek gerektirdiğini vurgulayan üretici, hafta sonu veya tatil kavramının bu işte geçerli olmadığını belirtti.

Sektörde daralma riski

Bölgede yaşanan nesil değişimi süreci de sektörü etkiliyor. Genç üreticilerin işletmeleri devraldığı ancak mevcut ekonomik koşullar nedeniyle bu faaliyetlerin sürdürülebilirliğinin sorgulandığı ifade ediliyor.

Zsolt’a göre, önümüzdeki birkaç yıl içinde bölgedeki birçok üretici faaliyetlerini sonlandırabilir. Avrupa genelinde de benzer bir eğilim gözlenirken, bazı üreticilerin hayvan sayısını azalttığı veya tamamen üretimden çekildiği belirtiliyor.

İyileşme beklentisi 2027 sonrası

Uzmanlara göre, üretimdeki olası düşüş uzun vadede arzın azalmasına ve fiyatların yeniden dengelenmesine yol açabilir. Ancak bu sürecin kısa vadede üreticiler için ciddi ekonomik riskler barındırdığı ifade ediliyor.

Zsolt, mevcut koşulların 2026 yılı boyunca devam etmesini beklediklerini, sektörde anlamlı bir toparlanmanın ise en erken 2027 yılında başlayabileceğini dile getirdi.

Haberde, ülkenin özellikle ilkbahar döneminde beklenen yağışları alamaması nedeniyle toprak neminde düşüş yaşandığı ve bu durumun mahsul gelişimini olumsuz etkileyebileceği belirtildi. Uzmanlar, yağış eksikliğinin devam etmesi halinde ürün veriminde kayıpların kaçınılmaz olabileceği uyarısında bulunuyor.

Toprak nemi kritik seviyelere yaklaşıyor

Avrupa genelinde de benzer bir eğilim gözlenirken, Macaristan’da yağış eksikliğinin daha belirgin olduğu ifade ediliyor. Toprakta oluşan nem açığının özellikle büyüme dönemine giren bitkiler için risk oluşturduğu vurgulanıyor.

Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi verileri de bölgedeki yağış eksikliğine dikkat çekerek, su stresinin hızla artabileceğini ortaya koyuyor.

Tarım üretimi ve fiyatlar etkilenebilir

Haberde, kuraklık riskinin yalnızca üretim miktarını değil, aynı zamanda tarımsal ürün fiyatlarını da etkileyebileceği ifade edildi. Küresel ölçekte artan kuraklık ve aşırı hava olaylarının, gıda arzı üzerinde baskı oluşturduğu belirtiliyor.

Uzmanlara göre, Macaristan gibi tarım üretiminde önemli paya sahip ülkelerde yaşanabilecek verim kayıpları, Avrupa genelinde arz dengesini etkileyebilir.

İklim değişikliği etkisi derinleşiyor

Macaristan’da son yıllarda kuraklık ve su yönetimi risklerinin arttığı, iklim değişikliğinin bu tür aşırı hava olaylarını daha sık ve şiddetli hale getirdiği değerlendiriliyor.

Yetkililer, üreticilerin su yönetimi ve sulama yatırımlarına yönelmesi gerektiğini vurgularken, kuraklığın uzun vadede tarım politikalarında da değişikliklere yol açabileceği belirtiliyor.

Ekim Takvimi Kritik Öneme Sahip

FAO Genel Direktörü Qu Dongyu, Roma’da düzenlenen Konsey toplantısında yaptığı açıklamada, gübre kullanımının ekim takvimine sıkı şekilde bağlı olduğunu vurguladı. Qu, “Gübre uygulamaları ertelenemez, aksi takdirde kalıcı verim kayıpları yaşanır” ifadelerini kullandı.

Maliyet Baskısı Artıyor

Artan enerji ve gübre fiyatlarının çiftçilerin kâr marjlarını daralttığına dikkat çeken FAO, özellikle ABD ve Brezilya’da üre fiyatlarının yükseldiğini belirtti. Bu durumun, gelecek dönem mahsul verimlerini düşürebileceği uyarısı yapıldı.

Acil Önlemler Devrede

FAO, düşük gelirli ve denize kıyısı olmayan ülkeleri önceliklendiren bir gübre erişim programını devreye aldı. Ayrıca tedarik zincirleri gerçek zamanlı izlenirken alternatif ticaret yolları üzerinde çalışmalar yürütülüyor.

90 Günlük Kritik Süre

FAO, önümüzdeki 90 gün içinde koordineli politika adımları atılması çağrısında bulundu. Bu kapsamda:

• Alternatif ticaret rotalarının geliştirilmesi
• Piyasa izleme sistemlerinin güçlendirilmesi
• Enerji ve gübre ihracatında kısıtlamalardan kaçınılması
• Çiftçilere finansal destek sağlanması önerildi

Orta vadede ithalat kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve acil gıda yardımları öne çıkarken, uzun vadede sürdürülebilir tarım ve yenilenebilir enerji yatırımları kritik görülüyor.

Körfez Ülkeleri ile İş Birliği

FAO’nun ayrıca Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleriyle stratejik stoklar konusunda koordinasyon sağladığı, panik alımların önüne geçilmesinin hedeflendiği belirtildi.

Gübre Fiyatlarında Sert Artış

Enerji piyasalarına ilişkin değerlendirmelere göre, Orta Doğu’da amonyak fiyatı 28 Nisan itibarıyla ton başına 775 dolara yükseldi. Bu rakam, Şubat sonunda 475 dolar seviyesindeydi.

Mevcut Politikalardan Elde Edilen Bulgular

Rapor, 2023-2027 dönemini kapsayan mevcut CAP Stratejik Planlarının değerlendirilmesine dayanıyor. Bu kapsamda hangi uygulamaların başarılı olduğu analiz edilirken, üye ülkelerden iyi örnekler öne çıkarılıyor ve yeni dönem için yaklaşık 20 somut adım öneriliyor.

AB bütçesinin 2025 yılı verilerine göre, tarım desteklerinin yaklaşık yüzde 28’i çevre ve iklim uygulamalarına ayrıldı. Ekosistem odaklı destekler, AB tarım alanlarının yüzde 60’ından fazlasını kapsarken, çevre ve iklim taahhütleri yaklaşık yüzde 12’lik bir alanı içerdi.

Daha Basit ve Güçlü Bir Sistem

2027 sonrası CAP kapsamında çevre ve iklim eylemleri tek bir araç altında birleştirilecek. Yeni sistemle mevcut eko-şemalar ve çevre taahhütleri bir araya getirilerek daha sade ve etkili bir yapı oluşturulacak.

Yeni yaklaşım ayrıca:

• Çiftlik yönetimi ve koruma uygulamalarını birleştiren sistemler,
• Yeşil yatırımlara destek,
• Danışmanlık, dijitalleşme ve iş birliği projeleri gibi tamamlayıcı araçlar içerecek.

Tazminden Teşvike Geçiş

Yeni modelde çiftçilere yapılan ödemeler yalnızca maliyet ve gelir kaybına bağlı olmayacak. Bunun yerine, çevresel fayda sağlayan uygulamalar doğrudan teşvik edilecek. Bu değişimle birlikte daha fazla çiftçinin sürdürülebilir üretim sistemlerine katılımı hedefleniyor.

Etkili Uygulama İçin 6 Temel Faktör

Raporda, gelecekteki çevre ve iklim eylemlerinin başarısı için altı temel unsur öne çıkıyor:

• Açık ve iyi tasarlanmış uygulamalar
• Yeterli teşvik ödemeleri
• Çiftçi katılımının artırılması
• Bölgesel ihtiyaçlara uygun hedefleme
• Sonuç odaklı yaklaşımlar
• Güçlü izleme ve kontrol sistemleri

2028–2034 Dönemi İçin Hazırlık

Raporda sunulan öneriler, 2028-2034 dönemine yönelik CAP planlarının hazırlanmasında üye ülkelere somut bir yol haritası sunuyor. Amaç, çevresel sonuçları artırırken çiftçiler için uygulanabilir ve cazip politikalar geliştirmek.

Piyasa Dengesine Müdahale

Komisyon, söz konusu düzenlemenin AB şeker üreticilerini korumayı ve adil rekabet koşullarını güçlendirmeyi hedeflediğini belirtti. Son dönemde şeker pancarı üreticilerinin ekim alanlarını azaltarak piyasaya uyum sağlamaya çalıştığına dikkat çekildi. Bu adımın, üretimin sürdürülebilirliğini desteklemesi bekleniyor.

Kapsam ve İstisnalar

Alınan karar, yalnızca ham kamış şekerinin rafine edilerek beyaz şekere dönüştürülmesini kapsıyor. Beyaz şeker ithalatı ile bu şekerin ihracata yönelik üretimde kullanımı ise düzenlemeden etkilenmeyecek. Ayrıca rafine edilmeden işlenen ham şeker ithalatı da kapsam dışında tutuldu.

Bu yaklaşımın, piyasa sorunlarına hedefli bir çözüm sunarken ticaret akışının devamlılığını sağlaması hedefleniyor.

Süre ve Uygulama

Düzenleme bir yıl süreyle geçerli olacak ve hem yeni hem de mevcut izinleri kapsayacak. Bu süreçte, daha önce dahilde işleme kapsamında ithalat yapan firmalar, AB pazarına tercihli erişimi bulunan ülkelerden ham şeker temin edebilecek.

Sonraki Adımlar

Avrupa Komisyonu, düzenlemenin yürürlüğe girmesinden sonraki ilk altı ay içinde etkilerini değerlendirecek. Ayrıca şeker sektörü başta olmak üzere ilgili piyasalarda “sağlık kontrolü” (health check) yapılacak ve gerekirse ek önlemler gündeme alınacak.

Açıklamada, ihracat vergilerinin ton başına güncellenen gösterge fiyatlar üzerinden hesaplandığı belirtildi. Buna göre buğdayın gösterge fiyatı 234,6 dolar, arpanın 224,1 dolar ve mısırın 220,3 dolar olarak belirlendi.

Rusya’da tahıl ürünlerine yönelik esnek ihracat vergisi sistemi 2021 yılında yürürlüğe girdi. Söz konusu mekanizma, “tahıl damping sistemi” kapsamında uygulanıyor. Vergi oranı, gösterge fiyat ile baz fiyat arasındaki farkın yüzde 70’i üzerinden hesaplanıyor.

Gösterge fiyatların belirlenmesinde Moskova Borsası’na kayıtlı ihracat sözleşmeleri esas alınıyor. Bu sistemle iç piyasa fiyatlarının dengelenmesi ve ihracat kaynaklı dalgalanmaların kontrol altına alınması hedefleniyor.

Uzmanlar, ihracat vergisinin sıfır seviyesinde kalmasının, kısa vadede Rus tahılının küresel piyasalarda rekabet gücünü artırabileceğine işaret ediyor.

S&P Global Energy bünyesinde faaliyet gösteren Platts verilerine göre, İspanya’nın Tarragona bölgesinde mısır fiyatı 28 Nisan itibarıyla Nisan-Mayıs dönemi için ton başına 226 euro seviyesine yükseldi. Bu rakam, hafta başına göre 2,5 euro artışa işaret ediyor.

Avrupa genelinde talebin zayıf seyrettiği belirtilirken, fiyatlardaki artışın devam eden savaşın yarattığı tedarik sorunları ve lojistik maliyetlerindeki yükselişle bağlantılı olduğu ifade edildi. İspanyol tüccarlar, özellikle ABD kaynaklı tedarik maliyetlerinin ve navlun ücretlerinin artmasının piyasayı yukarı yönlü etkilediğini belirtti.

Ukrayna’dan yapılan sevkiyatlarda navlun maliyetlerinin İspanya ve İtalya için ton başına sırasıyla 29-30 dolar ve 27-28 dolar seviyelerine yükseldiği kaydedildi. Bu durum, Ukrayna mısırının diğer tedarikçilere kıyasla rekabet gücünü zayıflatırken, alıcıların daha uygun fiyatlı alternatiflere yönelmesine neden oldu.

Avrupa Komisyonu verilerine göre, Avrupa Birliği’nin mısır ithalatında Ukrayna ilk sırada yer alırken, ABD ve Brezilya da önemli tedarikçiler arasında bulunuyor.

Öte yandan, küresel gübre fiyatlarındaki artışın da mısır piyasasında yukarı yönlü baskı oluşturduğu belirtiliyor. Piyasa uzmanları, döviz kuru etkilerinin de fiyatlamada belirleyici olduğunu ifade ediyor.

Brezilya’da ise ikinci ürün mısır ekiminde hava koşullarına bağlı riskler nedeniyle temkinli bir piyasa görünümü hakim. Özellikle Mayıs ayındaki kuraklık riski, verim beklentilerini etkileyebilecek unsurlar arasında yer alıyor. Buna karşın, ülkenin önde gelen üretim bölgelerinde genel ürün gelişiminin olumlu olduğu bildirildi.

Ukrayna’da ise Türkiye’nin uygulamaya koyduğu ithalat kotasının etkisiyle fiyatlar yükselirken, bazı alıcıların daha yüksek fiyatları kabul ettiği gözlemlendi.

Bu rakam, tarihi bir rekor olarak değerlendirilirken, aynı dönemde ayçiçeği yağı ihracatının 663 bin 755 ton seviyesinde kaldığı bildirildi.

Piyasadaki bu hızlı ihracat artışının arkasında, Ukrayna’nın ayçiçeği tohumu ihracatına uyguladığı %10’luk vergi bulunuyor. Söz konusu düzenleme, ayçiçeği üretiminin ülke içinde işlenmesini teşvik etmeyi amaçlarken, Avrupa Birliği’nde ciddi bir hammadde açığına yol açtı.

Bu gelişme üzerine Avrupa Birliği ülkeleri alternatif tedarikçilere yönelirken, Arjantin önemli bir kaynak olarak öne çıktı. Arjantin’den yapılan ihracatın önemli bir bölümünün Avrupalı yağ sanayi şirketleri tarafından gerçekleştirildiği belirtildi.

Öte yandan, Arjantin’de ayçiçeği tohumu ihracatına uygulanan %4,5 oranındaki verginin iç piyasadaki fiyatları baskıladığı ve sektör temsilcilerinin bu verginin kaldırılması yönünde talepte bulunduğu ifade edildi.

Sektör kuruluşları, Avrupa Birliği’nin düşük pestisit kalıntı limitlerinin ticarette fiili bir engel oluşturduğunu belirtirken, Ukrayna kaynaklı arz açığının büyüklüğü nedeniyle Arjantin’den yapılan sevkiyatların sürdüğü kaydedildi.

Fiyat tarafında ise Arjantin Tarım Sekreterliği verilerine göre ham ayçiçeği yağının FOB fiyatı ton başına 1.287 dolar seviyesine ulaşarak yıl başından bu yana yaklaşık %6,5 artış gösterdi. Ayçiçeği tohumu fiyatı ise ton başına 457 dolar seviyesinde bulunurken aynı dönemde %1,5 yükseldi.

ABD’de kışlık buğday ekim alanlarının genel durumu istikrar kazanmasına rağmen zayıf görünümünü sürdürüyor. Ülke genelinde ekim alanlarının yaklaşık %70’i kuraklık etkisi altında kalırken, don olaylarının da üretimi olumsuz etkilediği bildirildi. Baharlık buğday ekiminde ise ilerlemenin ortalamanın altında olduğu ve beklentilerin gerisinde kaldığı ifade edildi.

Rusya’da ise soğuk ve yağışlı hava koşulları nedeniyle baharlık buğday ekimi yavaşladı. Bu durum, küresel arz tarafında belirsizlikleri artıran faktörler arasında yer aldı.

Piyasa tarafında Suudi Arabistan, 24 Nisan’da Haziran-Ağustos dönemine teslim edilmek üzere 985 bin ton buğday satın aldı. Alım fiyatlarının ton başına 273,33 ila 285 dolar C&F seviyelerinde gerçekleştiği bildirildi.

Fiyatlara bakıldığında, Rusya menşeli 12,5 proteinli buğdayın FOB fiyatı Mayıs teslimi için ton başına 239 dolar seviyesinde sabit kaldı. ABD buğdayı 255 dolara, Fransa 234 dolara, Arjantin 231 dolara ve Avustralya 266 dolara yükseldi.

Rusya iç piyasasında ise 4. sınıf buğday fiyatları bölgelere göre değişmekle birlikte hafif artış eğilimi gösterdi. Güney bölgelerde 14.500-15.000 ruble/ton (194-200 $/ton) seviyelerine yükselirken, diğer bölgelerde de sınırlı artışlar kaydedildi.

Indian Potash Genel Müdürü PS Gahlaut, Rusya’da kurulacak tesis için danışman kuruluş Projects & Development India tarafından hazırlanan ön fizibilite raporunun sunulduğunu açıkladı. Projede yer alan Indian Potash, Rashtriya Chemicals and Fertilizers (RCF) ve National Fertilizers (NF) şirketlerinin raporla ilgili değerlendirme sürecinin devam ettiği belirtildi.

Söz konusu tesisin Rusya’nın Samara bölgesindeki Togliatti kentinde kurulması planlanıyor. Proje, Rusya merkezli Uralchem ile Hindistanlı kamu şirketlerinin eşit ortaklığıyla hayata geçirilecek.

Tesisin üretime geçmesiyle birlikte elde edilecek tüm ürenin Hindistan’a ithal edilerek ülkenin iç talebinin karşılanmasına katkı sağlaması hedefleniyor. Bu yönüyle proje, Hindistan’ın gübre arz güvenliğini güçlendirmeyi amaçlıyor.

Verilere göre, Hindistan’ın 2026 mali yılında toplam gübre ithalatı 20 milyon tonun üzerine çıktı. Bunun yaklaşık 10 milyon tonunu üre oluştururken, ülkede toplam 40 milyon tonluk üre tüketiminin yaklaşık 30 milyon tonu yerli üretimle karşılandı.

Uzmanlar, küresel gübre piyasasında yaşanan arz dalgalanmaları ve fiyat oynaklığına karşı bu tür yatırımların stratejik önem taşıdığına dikkat çekiyor.

Bakanlığın resmi açıklamasına göre, 58 yaşındaki Zhang Zhu, uzun yıllara dayanan kamu yönetimi tecrübesiyle dikkat çekiyor. Zhang, daha önce Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nin başkenti olan Urumçi’de parti liderliği görevini yürütmüştü.

Görevden ayrılan 62 yaşındaki Han Jun ise 2024 yılından bu yana Tarım Bakanı olarak görev yapıyor ve aynı zamanda bakanlığın parti komitesine başkanlık ediyordu. Görev değişikliğine ilişkin resmi bir gerekçe paylaşılmadı.

Öte yandan bakanlık verilerine göre, Çin’de yıllık geliri 20 milyon yuanın üzerinde olan tarım ve gıda işletmelerinin katma değeri 2026 yılının ilk çeyreğinde yıllık bazda %6,8 artış gösterdi. Bu artış, ülkenin tarım sektöründe büyümenin sürdüğüne işaret etti.

Ayçiçeği fiyatları işlenmiş ürünleri geçti

Ukrayna’da ayçiçeği çekirdeği fiyatları, işlenmiş ürünlere kıyasla daha hızlı yükselmeye devam ediyor. Son bir haftada fiyatlar 9 dolar/ton artarak 744 dolar/ton (CPT) seviyesine ulaştı.

Analistler, yağ fiyatlarında artış görülmesine rağmen ham madde ile nihai ürün arasındaki fiyat dengesinin iyileşmediğini ve bunun işleme sektörü üzerindeki baskıyı sürdürdüğünü belirtiyor.

İhracatta yağ öne çıkıyor

Nisan ayında ihracat kompozisyonunda ayçiçeği yağı öne çıkmaya başladı. Toplam 332 bin tonluk yağ ihracatında Türkiye, İspanya ve İtalya başlıca pazarlar olarak öne çıktı.

Buna karşılık küspe ihracatı 258 bin ton seviyesinde gerçekleşirken, bu segmentte Çin’in 149 bin tonluk alımıyla belirleyici rol oynadığı ifade edildi. Bu durum, talebin tek bir pazara bağımlılığını artırıyor.

İşleme dengesi bozuluyor

Piyasa verileri, yağ segmentinde toparlanma görülmesine rağmen iç piyasada işleme ekonomisinin dengesiz kaldığını gösteriyor. Ham madde fiyatlarının nihai ürünlere kıyasla daha hızlı artması, sektörün kârlılığını baskılayan temel unsur olarak öne çıkıyor.

Verim ve ekim alanı düşüşü etkili

Raporda, üretimdeki düşüşün temel nedenleri arasında hasat alanındaki sınırlı daralma ve daha belirgin şekilde verimlerde beklenen gerileme gösterildi.

Hasat alanının, özellikle güney Queensland ve kuzey Yeni Güney Galler’deki kurak koşullar nedeniyle 600 bin hektar (%4,8) azalması bekleniyor. Ayrıca Orta Doğu’daki gelişmelerin ardından yükselen azotlu gübre fiyatlarının, üretim planlarında değişikliğe yol açtığı belirtildi.

İklim riski: El Niño ihtimali

Sezon başlangıcının birçok bölgede olumlu olduğu ifade edilse de sezon içi yağış belirsizliği ve El Niño koşullarının oluşma ihtimali aşağı yönlü riskler arasında yer aldı.

Buğday veriminin hektar başına 2,46 ton seviyesinde gerçekleşmesi öngörülüyor. Bu değer, 10 yıllık ortalamanın (%3,3) üzerinde olsa da 2025-26 sezonundaki 2,9 tonluk seviyenin oldukça altında kalıyor.

İhracatta da düşüş bekleniyor

Avustralya’nın buğday ihracatının 2026-27 sezonunda 23,5 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Bu düşüşün ana nedeni olarak üretimdeki azalma gösteriliyor.

Ülke, geleneksel olarak 50’den fazla pazara ihracat yaparken, son yıllarda Endonezya en büyük alıcı konumuna yükseldi.

Sektör liderleri istifa etti

Soruşturma kapsamında, un sektörünün çatı kuruluşu olan Kore Un Değirmencileri Birliği’nde yönetim kurulu üyelerinin istifa ettiği açıklandı. Birlik, kamuoyuna “büyük hayal kırıklığı ve endişe” yarattıkları için özür diledi.

KFTC’nin incelemesi, ülkenin un piyasasının %88’ini temsil eden şirketleri kapsıyor. Kurum, ihlalin tespit edilmesi halinde toplam gelirin %20’sine kadar para cezası uygulayabiliyor. Bu kapsamda cezaların 1,16 trilyon wona (yaklaşık 860 milyon dolar) ulaşabileceği belirtiliyor.

Fiyatların geri çekilmesi gündemde

KFTC, fiyatların anlaşma öncesi seviyelere çekilmesini sağlayacak bir “fiyat sıfırlama” kararı da talep edebileceğini açıkladı. Bu süreçte hazır erişte, atıştırmalık ve unlu mamul fiyatları da yakından izleniyor. Bazı firmaların yılın başında fiyat indirimine gittiği bildirildi.

Tarım işletmelerinde güçlü artış

Verilere göre, tarım işletmelerindeki tahıl stokları yıllık bazda %47,2 artarak 10,04 milyon tona yükseldi. İşleme ve depolama tesislerindeki stoklar ise %59,8 artışla 5,64 milyon tona çıktı.

Ürün bazında dikkat çeken yükseliş

Başlıca ürünlerde de önemli artışlar kaydedildi.

Bu kapsamda:

• Buğday stokları %58,5 artarak 5,4 milyon tona,
• Mısır stokları %46,6 artarak 8,8 milyon tona,
• Arpa stokları %57 artarak 705,4 bin tona ulaştı.

Ayçiçeği ve çavdarda düşüş

Öte yandan bazı ürünlerde gerileme görüldü. Ayçiçeği stokları %10 azalarak 2,6 milyon tona gerilerken, çavdar stokları %1,6 düşüşle 43 bin 360 ton seviyesinde gerçekleşti.

Veriler, Ukrayna’da tahıl arzının güçlendiğine işaret ederken, ürün bazında farklı eğilimlerin sürdüğünü ortaya koyuyor.

Savaş ve altyapı hasarı ihracatı etkiledi

FAS, ihracattaki düşüşün temel nedenleri arasında Rusya ile devam eden savaşın yarattığı çok yönlü etkileri gösterdi. Özellikle ulaşım altyapısı ve enerji sistemine yönelik saldırıların, tahılın tarladan ihracat terminallerine taşınmasını zorlaştırdığı vurgulandı.

Raporda, demiryolları, limanlar ve enerji şebekesine yönelik saldırıların belirli dönemlerde taşımacılık kapasitesini ciddi şekilde düşürdüğü ifade edildi.

Düşük fiyatlar satışları yavaşlattı

2025-26 pazarlama yılının başlangıcından itibaren tahıl fiyatlarının önceki yıla göre daha düşük seviyelerde seyretmesi de ihracat üzerinde baskı oluşturdu.

Bu durumun, küresel tahıl üretiminin artması ve sezon sonu stoklarının yükselmesiyle bağlantılı olduğu belirtildi. Ayrıca sektör temsilcileri, Ukraynalı çiftçilerin savaş sürecinde depolama kapasitelerini artırdığını ve daha iyi fiyat beklentisiyle satışlarını ertelediğini aktardı.

AB kotaları geleneksel pazarlara dönüşe yol açtı

FAS raporunda, Avrupa Birliği’nin uyguladığı ithalat kotalarının da ihracatı sınırlayan bir diğer unsur olduğu ifade edildi. Bu kotaların, ihracatçıları yeniden geleneksel pazarlara yönlendirdiği ve bunun da üretici fiyatlarını aşağı çektiği belirtildi.

2026-27 sezonu için güçlü artış beklentisi

Önümüzdeki 2026-27 pazarlama yılına ilişkin tahminlerde ise daha olumlu bir tablo öne çıkıyor. FAS’a göre:

• Arpa ihracatının %133 artarak 4,2 milyon tona,
• Mısır ihracatının %26 artarak 26 milyon tona,
• Buğday ihracatının ise %19 artarak 15,5 milyon tona ulaşması bekleniyor.

Genel tahıl üretiminin ise ilkbaharda beklenen olumlu hava koşulları sayesinde ortalamanın üzerinde verimle artacağı öngörülüyor.

FAO verilerine göre, aylık 3 milyon metrik tona kadar gübre ticareti bu durumdan etkileniyor. Bu gelişme, özellikle ithalata bağımlı ülkelerde ekim sezonu öncesinde üretim risklerini artırıyor.

FAO Genel Direktörü Qu Dongyu, ekim takvimlerinin ertelenemeyeceğine dikkat çekerek gübre tedarikindeki aksaklıkların doğrudan verim kayıplarına yol açabileceğini vurguladı.

Enerji ve gübre fiyatlarındaki artışın çiftçi gelirlerini baskıladığına işaret eden FAO, bu durumun orta vadede üretim düşüşlerine neden olabileceğini belirtti. ABD ve Brezilya’da üre fiyatlarındaki artış da bu eğilimi destekleyen gelişmeler arasında yer aldı.

Kurum, düşük gelirli ve denize kıyısı olmayan ülkeler için gübre erişim programını devreye alırken, tedarik zincirlerini gerçek zamanlı izlemeye başladı. Alternatif ticaret rotalarının geliştirilmesi ve piyasa şeffaflığının artırılması da öncelikli adımlar arasında bulunuyor.

Ayrıca FAO, Körfez ülkeleriyle stratejik rezervler konusunda koordinasyon sağlayarak panik alımlarını önlemeyi hedefliyor. Uzmanlar, bu tür alımların küresel arzı daha da daraltabileceği uyarısında bulunuyor.

Öte yandan piyasa verileri, fiyat baskısının sürdüğünü ortaya koyuyor. Platts verilerine göre Orta Doğu’da amonyak fiyatı kısa sürede önemli ölçüde yükselerek ton başına 775 dolara ulaştı.

Küresel ölçekte artan gübre maliyetlerinin, tarımsal üretim ve gıda fiyatları üzerinde baskı oluşturmaya devam etmesi bekleniyor.

2026’nın ilk çeyreğinde gübre fiyat endeksi bir önceki çeyreğe göre %12 artış gösterdi. Mart ayında fiyatlar, 2022 yılından bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Fiyat artışında özellikle karbamid (üre) ve azotlu gübreler belirleyici rol oynadı. Mart ayında azotlu gübrelerin ortalama fiyatı ton başına 725 dolara çıkarak bir ay içinde %55 oranında yükseldi.

Yıl genelinde karbamid fiyatlarının %60’a yakın artması ve ton başına 700 dolar seviyesine ulaşması bekleniyor. Bu rakam, son elli yılın en yüksek ikinci seviyesi olarak değerlendiriliyor.

Uzmanlara göre fiyat artışının arkasındaki temel nedenlerden biri Orta Doğu’daki jeopolitik gelişmeler. Bölge, küresel karbamid ihracatının yaklaşık dörtte birini ve amonyak ihracatının %15’ten fazlasını karşılıyor. Bu nedenle arz tarafında yaşanan aksaklıklar, küresel fiyatlar üzerinde doğrudan etkili oluyor.

Artan gübre fiyatlarının, özellikle tarımsal üretim maliyetlerini yükselterek gıda fiyatları üzerinde baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.

Hazırlanan taslak, tarımın ulusal ekonomideki stratejik rolünü daha da güçlendirmeyi amaçlıyor. Aynı zamanda tarım ve gıda alanında bütüncül bir yaklaşım benimsenerek üretimden tüketime kadar tüm süreçlerin daha etkin yönetilmesi hedefleniyor.

Düzenleme kapsamında, yüksek kaliteli tarımsal üretimin teşvik edilmesi, kırsal kalkınmanın hızlandırılması ve tarımsal kapasitenin artırılması öne çıkan başlıklar arasında yer alıyor. Ayrıca tarım ve kırsal alanların modernizasyonu için daha güçlü yasal altyapı oluşturulması planlanıyor.

Çin Tarım Kanunu, ülkenin tarım ve kırsal ekonomisini düzenleyen temel yasal çerçeve olarak biliniyor. İlk kez 1993 yılında yürürlüğe giren kanun, 2002 yılında kapsamlı şekilde revize edildi. Daha sonraki yıllarda ise 2009 ve 2012’de sınırlı değişiklikler yapıldı.

Son düzenleme girişimi, Çin’in tarımda sürdürülebilirlik, verimlilik ve gıda güvenliği hedefleri doğrultusunda yasal altyapısını güncelleme çabası olarak değerlendiriliyor.

2025 yılı verilerine göre Rusya, yüksek katma değerli ürün ihracatını %12’nin üzerinde artırırken, tarım teknolojileri ihracatında yaklaşık üçte birlik büyüme kaydetti. Aynı dönemde ülke, 44 milyon tonun üzerinde mineral gübreyi yaklaşık 15 milyar dolar değerle ihraç ederek küresel liderliğini korudu.

2026 yılının ilk çeyreğinde ise bu artış eğilimi devam etti. Ön tahminlere göre Rusya, 9,6 milyon ton mineral gübre ihracatı gerçekleştirerek 3,6 milyar dolar gelir elde etti. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine göre %16’lık bir artışa işaret ediyor.

Kompleks gübre ihracatı da yılın ilk üç ayında 1,6 milyar doları aşarak %16 büyüme gösterdi. İhracatın coğrafi dağılımında Asya, Latin Amerika ve Afrika öne çıkarken; Brezilya ve Hindistan en büyük ithalatçılar olarak dikkat çekti. Etiyopya ise hızlı yükselişiyle üçüncü sıraya yerleşti.

Potasyum gübre ihracatında ise daha güçlü bir artış yaşandı. İlk çeyrekte %45 büyüyen sevkiyatlar 1,1 milyar dolara ulaştı. Çin, %66’lık artışla en büyük pazar olurken, Brezilya ve Hindistan da önemli alıcılar arasında yer aldı.

Öte yandan Rusya’nın Bangladeş, Vietnam, Nijerya ve Güney Afrika gibi pazarlara yönelik ihracatını hızla artırdığı gözlemlendi. Bu durum, ülkenin gübre ihracatında pazar çeşitliliğini artırarak küresel etkisini genişlettiğini ortaya koyuyor.

Mısırın kârlılığı düşüyor

Yüksek girdi maliyetleri nedeniyle mısır üretiminin kârlılığı azalırken, üreticiler daha az maliyetli veya daha yüksek getirili alternatif ürünlere yöneliyor. Özellikle hasat sonrası kurutma maliyetleri, Batı Avrupa’da üretim üzerindeki baskıyı artırıyor.

Fransa’da belirgin düşüş

Fransa’da mısır ekim alanlarının %10 ila %15 oranında azalabileceği öngörülüyor. Bu alanların bir bölümünün ayçiçeği gibi yağlı tohumlara kaydırıldığı belirtiliyor. Uzmanlar, bu değişimin tarımsal ürün deseninde dönüşüm yarattığına dikkat çekiyor.

Ülkeler arasında farklı eğilimler

Polonya’da sınırlı bir düşüş beklenirken, Almanya’da ekim alanlarında artış öngörülüyor. Bu durum, ülkeler arasındaki maliyet yapıları ve piyasa dinamiklerinin farklı etkiler yarattığını ortaya koyuyor.

Hava koşulları kritik rol oynuyor

Uzmanlara göre, ekonomik baskıların yanı sıra hava koşulları da üretim üzerinde belirleyici olmaya devam ediyor. Özellikle Mayıs ayında beklenen yağışlar, mısırın gelişimi açısından kritik önem taşıyor.

Asya’da Kuraklık Riski

Tahminlere göre, Avustralya, Güneydoğu Asya ve Hindistan’da daha sıcak ve kurak hava koşulları görülecek. Bu durum, başta pirinç, palm yağı ve tahıl üretimi olmak üzere birçok üründe verim kaybına yol açabilir.

Avustralya’da bazı çiftçilerin buğday ve kanola ekimlerini azaltmaya başladığı bildiriliyor.

ABD ve Avrupa’da Yağış Artışı

El Niño’nun etkisiyle ABD ve Latin Amerika’da daha yoğun yağışlar bekleniyor. Ancak aşırı yağışlar, özellikle hasat döneminde tarımsal faaliyetleri zorlaştırabilir ve ürün kalitesini düşürebilir.

Avrupa’da ise yağışların bazı bölgelerde üretimi destekleyebileceği ancak dengesiz hava koşullarının risk oluşturduğu ifade ediliyor.

Gübre ve Enerji Baskısı

İklim risklerine ek olarak, Orta Doğu’daki gelişmeler nedeniyle gübre tedarikinde yaşanan aksaklıklar ve artan yakıt maliyetleri tarım sektörünü zorlamaya devam ediyor. Özellikle üre ticaretinde yaşanan kesintiler, üretim maliyetlerini artırıyor.

Küresel Etkiler

Uzmanlar, güçlü bir El Niño’nun gıda arzı ve fiyatları üzerinde küresel ölçekte baskı oluşturabileceğini belirtiyor. Kuraklık ve sel gibi aşırı hava olaylarının birlikte görülmesi, üretim dengesini daha da kırılgan hale getirebilir.

ABD’de Beyaz Saray bünyesinde yürütülen arıcılık programı, yeni bir kovanın eklenmesiyle genişletildi. First Lady Melania Trump tarafından yapılan açıklamada, Güney Bahçesi’ne kurulan yeni kovanın mevcut üretim kapasitesine katkı sağlayacağı belirtildi.

Bal Üretiminde Artış Bekleniyor

Yeni kovanın devreye girmesiyle birlikte yıllık bal üretiminin yaklaşık 30 pound (13,61 kg) artması öngörülüyor. Mevcut durumda üretim kapasitesi 200–225 pound (90,72 – 102,06 kg) seviyesinde bulunurken, yeni ekleme ile bu miktarın 230–255 pound (104,33 – 115,67 kg) aralığına çıkabileceği ifade ediliyor.

Tarım ve Ekosistem Katkısı

Arı kolonilerinin yalnızca bal üretimi değil, aynı zamanda Beyaz Saray Mutfak Bahçesi ve çevredeki bitki örtüsünün tozlaşmasına katkı sağladığı vurgulanıyor. Bu durum, sürdürülebilir tarım uygulamaları açısından önemli görülüyor.

Eğitim ve Farkındalık Amacı

Yeni kovanın aynı zamanda ziyaretçilere açık bir eğitim unsuru olması planlanıyor. Bu kapsamda, arıcılık faaliyetleri ve gıda üretimi süreçlerinin daha yakından tanıtılması hedefleniyor.

Köklü Bir Program

Beyaz Saray’daki arıcılık programı 2009 yılında başlatıldı ve zamanla kurumsal bir gelenek haline geldi. Yaz aylarında arı kolonilerinin sayısı artarken, üretim kapasitesi de buna paralel olarak yükseliyor.

Fiyatlar 2018’den Bu Yana En Yüksek Seviyede

Bölgedeki kriz, fıstık fiyatlarını pound başına 4,57 dolara taşıdı. Bu seviye, Mayıs 2018’den bu yana kaydedilen en yüksek fiyat olarak öne çıkıyor.

Tedarik Zinciri Aksadı

İran, dünya fıstık üretiminin yaklaşık yüzde 20’sini ve ihracatının yaklaşık üçte birini karşılayan önemli bir üretici konumunda bulunuyor. 2 Mart’tan itibaren artan gerilim nedeniyle deniz taşımacılığı şirketlerinin bölgeye yönelik bazı seferleri iptal etmesi, sevkiyatları doğrudan etkiledi.

Gıda Sektörüne Etkisi

Fıstık, Orta Doğu mutfağında ve özellikle çikolata ile şekerleme üretiminde temel hammaddeler arasında yer alıyor. Uzmanlar, alternatif ürünlerin kullanılabileceğini ancak fıstığın birçok üründe ikamesinin sınırlı olduğunu belirtiyor.

Küresel Etki Beklentisi

Tedarik zincirinde yaşanan aksaklıkların kısa vadede fiyatlar üzerindeki baskıyı artırabileceği, orta vadede ise üretici ülkeler arasındaki rekabetin daha da belirginleşebileceği değerlendiriliyor.

Vergi Oranlarında Dikkat Çeken Düşüş

Açıklanan yeni vergi oranı, önceki döneme göre yaklaşık 3,5 katlık bir düşüşe işaret ediyor. Ayçiçeği küspesinde ise Nisan ayında uygulanan ton başına yaklaşık 9,74 dolarlık verginin tamamen kaldırıldığı görüldü.

Gösterge Fiyatlar ve Hesaplama

Vergi hesaplamasında kullanılan gösterge fiyat, Mayıs ayında ton başına 1.291,8 dolar olarak belirlendi. Bu değer, bir önceki aya göre sınırlı bir artış gösterdi.

Rusya’da uygulanan sistemde ihracat vergileri, baz fiyat ile gösterge fiyat arasındaki farkın yüzde 70’i alınarak hesaplanıyor. Bu mekanizma, iç piyasada fiyat istikrarını korumayı hedefliyor.

Baz Fiyat Güncellemesi

Geçtiğimiz hafta yapılan düzenleme ile baz fiyatlar yükseltildi. Ayçiçek yağı için baz fiyat yaklaşık 1.179,75 dolar, ayçiçeği küspesi için ise 227,02 dolar seviyesine çıkarıldı.

Uzmanlar, vergi indiriminin kısa vadede ihracat hareketliliğini artırabileceğini değerlendiriyor.

Gösterge Fiyatlar Güncellendi

Bakanlık tarafından açıklanan verilere göre, ihracat vergisi hesaplamalarında kullanılan gösterge fiyatlar sınırlı değişim gösterdi. Buna göre buğdayın ton fiyatı 234,7 dolar, arpanın 224 dolar ve mısırın 217,5 dolar olarak güncellendi.

Dempfer Mekanizması Nasıl İşliyor?

Rusya’da tahıl ürünlerine yönelik esnek ihracat vergisi sistemi 2021 yılında yürürlüğe girdi. Sistem, “tahıl dempferi” olarak adlandırılan mekanizma kapsamında uygulanıyor. Vergi oranı, gösterge fiyat ile baz fiyat arasındaki farkın yüzde 70’i üzerinden hesaplanıyor.

Bu hesaplama, Moskova Borsası’nda kayıtlı ihracat sözleşmelerine dayandırılıyor ve piyasa koşullarına göre haftalık olarak güncelleniyor.

Piyasa Dengesi Amaçlanıyor

Söz konusu uygulama ile iç piyasada fiyat istikrarının korunması ve ihracat gelirlerinin dengelenmesi hedefleniyor. Uzmanlar, sıfır vergi uygulamasının kısa vadede ihracat akışını destekleyebileceğini belirtiyor.

Stok Artışı Dikkat Çekiyor

NRU tarafından paylaşılan verilere göre, 1 Nisan 2026 itibarıyla ülkedeki çeltik stokları 583,4 bin tona ulaştı. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 51 artış anlamına geliyor. Artan stokların piyasa dengesi üzerinde baskı oluşturduğu ifade ediliyor.

Ekim Alanları ve Üretim

2025 yılında Rusya’da pirinç ekim alanı 198,5 bin hektar olarak kaydedildi. 2026 yılında ise benzer büyüklükte bir ekim alanı öngörülüyor. Ülkenin en büyük üretim bölgesi olan Krasnodar’da ekim süreci başlamış durumda. Bu yıl bölgede yaklaşık 100 bin hektar alanda üretim yapılması planlanıyor.

İhracat Politikaları

Rusya’da pirinç ihracatına yönelik kısıtlamalar, 2022 yılında yaşanan altyapı sorununun ardından devreye alınmıştı. 2026 yılı için Avrasya Ekonomik Birliği dışına yapılacak çeltik ihracatına 200 bin tonluk kota uygulanıyor. Kota dahilinde ihracat vergisi sıfır olarak belirlenirken, kota dışı ihracatta yüzde 50 oranında vergi uygulanıyor.

Sektörün Beklentisi

Sektör temsilcileri, iç piyasadaki dengeyi korumak için ekim alanlarının kontrol edilmesi gerektiğini vurgularken, ihracatın artırılmasının da üretici gelirlerini destekleyebileceğini belirtiyor.

Son Yılların En Yüksek Seviyelerinden Biri

Açıklamada, 2026 yılı Nisan ayının 20’sine kadar gerçekleşen ihracatın, 2017/18 sezonundan bu yana en yüksek seviyelerden biri olduğuna dikkat çekildi. Söz konusu sezonda toplam ihracat yaklaşık 340 bin ton olarak kaydedilmişti. Son beş yılın ortalama ihracat miktarının ise 100 bin ton civarında olduğu belirtildi.

Pazar Payı Artıyor

Rusya’nın Güney Kore buğday ithalatındaki payı son yıllarda belirgin şekilde yükseldi. 2023/24 sezonunda yüzde 1,5 olan pay, 2024/25 sezonunda yüzde 4,3’e çıktı. 2025/26 sezonunun başından itibaren ise bu oran yüzde 6,2 seviyesine ulaştı.

Küresel Rekabet Devam Ediyor

Güney Kore’nin toplam buğday ithalatının bu sezon 4,5 milyon ton olması beklenirken, pazarda en büyük pay yaklaşık yüzde 50 ile ABD’ye ait. Rusya ağırlıklı olarak yemlik buğday ihraç ederken, Avustralya ve Kanada ise daha çok değirmencilikte kullanılan buğday tedarik ediyor.

Uzmanlar, Rusya’nın bölgedeki pazar payını artırma eğiliminin küresel tahıl ticaretindeki rekabeti daha da artırabileceğine işaret ediyor.

Açıklanan yeni tarım politikası kapsamında, süt üretim zincirinde verimliliğin artırılması, küçük ve orta ölçekli üreticilerin desteklenmesi ve kırsal kalkınmanın hızlandırılması hedefleniyor.

Programın en dikkat çeken başlıklarından biri, hayvancılıkta genetik iyileştirme çalışmaları oldu. Bu kapsamda yaklaşık 300 bin embriyo transferi ile sürü kalitesinin artırılması ve süt veriminde yükseliş sağlanması planlanıyor.

Bunun yanı sıra üreticilerin finansmana erişimini kolaylaştırmak amacıyla kooperatifler üzerinden yeni kredi hatları oluşturulacağı açıklandı. Bu adımın, özellikle küçük üreticilerin yatırım kapasitesini artırması bekleniyor.

Hükümet yetkilileri, söz konusu paketin yalnızca üretimi artırmayı değil, aynı zamanda süt sektöründe maliyetleri düşürerek daha sürdürülebilir bir yapı oluşturmayı hedeflediğini ifade etti.

Sevkiyatlar On Binlerce Tonu Buluyor

Piyasa kaynaklarına göre, Polonya’dan ABD’nin doğu kıyısındaki un fabrikalarına gönderilmek üzere her biri yaklaşık 30 bin tonluk dört sevkiyat gerçekleştirildi. Bazı tüccarlar ise iki ila dört sevkiyat arasında değişen satışlardan söz ediyor.

Yeni Hasat Ürünü Satıldı

Satışların, 2026 yaz hasadına ait yeni mahsul buğdayı kapsadığı ve sevkiyatların eylül–aralık döneminde yapılmasının beklendiği ifade edildi.

Fiyat Farkı İthalatı Teşvik Ediyor

ABD menşeli buğdayın ton başına yaklaşık 250–253 dolar seviyesinde olduğu, buna karşılık Baltık bölgesi buğdayının 238–240 dolar aralığında işlem gördüğü belirtiliyor. Bu fiyat farkı, ABD’li değirmencilerin Avrupa’dan alım yapmasını teşvik ediyor.

Uzmanlar, ABD’li alıcıların geçmiş yıllarda da iç piyasadaki fiyatlar yükseldiğinde Polonya gibi ülkelerden buğday tedarik ettiğine dikkat çekiyor.

Aylık bazda ise ilk kez 5 milyon ton sınırının aşılması, ihracatta dikkat çeken bir gelişme olarak öne çıktı.

İhracat gelirlerinde de artış

Arjantin Agroendüstriyel Konseyi (CAA) verilerine göre, mart ayında mısır ihracatı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 50,4 artış gösterdi. Yeni hasadın piyasaya girmesiyle birlikte ihracat gelirleri 989,9 milyon dolara ulaştı.

Hasat süreci yağışlardan etkileniyor

Ülkede mısır hasadı devam ederken, erken ekilen alanlarda yüzde 32 seviyesinde ilerleme kaydedildi. Geç ekilen ürünler ise kritik büyüme aşamalarında bulunuyor. Sık yağışların hasadı yavaşlattığı ve uygun hava koşullarında önceliğin soya hasadına verildiği bildirildi.

Üretimde yüzde 30 artış beklentisi

Resmi verilere göre, ülke genelinde ortalama verim hektar başına 71 kantar seviyesinde gerçekleşirken, toplam üretimin 67,6 milyon tona ulaşması bekleniyor. Bu rakam, bir önceki sezona göre yaklaşık yüzde 30’luk artış anlamına geliyor.

Mevcut stoklarla birlikte toplam ihracatın 44 milyon ton seviyesine ulaşabileceği öngörülüyor. Üretimin 18 milyon tonunun hayvan yemi olarak kullanılması, 3,3 milyon tonunun ise sanayiye ayrılması planlanıyor.

Çin pazarıyla yeni dönem başladı

Arjantin, uzun süren görüşmelerin ardından Çin’e ilk mısır sevkiyatını gerçekleştirdi. 34 bin tonluk sevkiyatın COFCO tarafından yapıldığı bildirildi.

Arjantin Yağ Sanayi ve Tahıl İhracatçıları temsilcisi Gustavo Idígoras, ülkenin 111 farklı pazara mısır ihraç ettiğini belirterek, Çin pazarının açılmasının önemli bir dönüm noktası olduğunu ifade etti.

Asya pazarı talepte öne çıkıyor

Güneydoğu Asya ülkeleri mısır talebinde başı çekerken, Vietnam en büyük alıcı konumunda bulunuyor. Kuzey Afrika’da talep toparlanma sinyalleri verirken, Güney Amerika ise geleneksel pazar olma özelliğini sürdürüyor.

İhale şartnamesine göre, satın alınacak buğdayın teslimatının bu yılın Haziran ve Ağustos ayları arasında gerçekleştirilmesi planlanıyor. GFSA yetkilileri, sevkiyatın toplam 12 gemiyle yapılmasını hedeflediklerini belirtti. Planlama kapsamında; 5 geminin Cidde (Jeddah), 5 geminin Yanbu ve 2 geminin Jazan limanlarına yanaşması öngörülüyor.

Lojistik Güzergahta Stratejik Değişiklik

Avrupalı tahıl tüccarları, bölgedeki jeopolitik riskler nedeniyle dikkat çekici bir eğilim sergiledi. Tüccarlar, Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir blokaj riskinden kaçınmak adına yalnızca Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz limanlarına sevkiyat yapmaya sıcak baktıklarını ifade etti. Normal şartlarda Körfez ve Kızıldeniz limanları arasında karma bir sevkiyat rotası izleyen GFSA'nın, bu ihalede Kızıldeniz odaklı bir dağılım belirlediği görülüyor.

Süreç Nasıl İşleyecek?

Fiyat teklifleri için son tarihin 24 Nisan Cuma günü olduğu bildirildi. İhale sonuçlarının ise değerlendirme sürecinin ardından 27 Nisan Pazartesi günü kamuoyuna açıklanması bekleniyor.

Yeni revizyonda, özellikle Arjantin’de mısır üretim beklentisinin yükseltilmesi, dünya üretim tahminindeki artışın temel nedeni olarak gösterildi.

Tüketim tahmini hafif geriledi

IGC, dünya tahıl tüketim tahminini ise mart ayındaki öngörüye göre 1 milyon ton düşürerek 2 milyar 422 milyon tona çekti.

Raporda, Hindistan’da buğdayın gıda amaçlı kullanımındaki düşüş beklentisinin, mısırın yem amaçlı kullanımındaki artışla büyük ölçüde dengelendiği belirtildi.

Tahıl ticareti beklentisi arttı

Dünya tahıl ticaretinin 451 milyon tona ulaşacağı tahmin edilirken, bu rakam mart ayı beklentisinin 2 milyon ton üzerinde gerçekleşti.

Bu seviyenin, geçen sezona göre 27 milyon ton daha yüksek olması bekleniyor.

Rusya ihracatında güçlü görünüm

IGC verilerine göre Rusya’nın mevcut sezonda toplam 52,3 milyon ton tahıl ihraç edebileceği öngörüldü. Bunun 45,8 milyon tonunun buğdaydan oluşacağı tahmin edildi.

Dünya stokları yükseldi

Küresel arz tahminindeki artış ve tüketim beklentisindeki düşüş nedeniyle dönem sonu dünya tahıl stok tahmini 6 milyon ton artırılarak 638 milyon tona yükseltildi.

Rusya’da sezon sonunda 17,9 milyon ton tahıl stoku kalması beklenirken, bunun 13,6 milyon tonunun buğday olacağı tahmin edildi. Geçen sezon sonunda ülkenin toplam tahıl stoku 13,1 milyon ton seviyesinde bulunuyordu.

En İyi Beş Sonuç Arasına Girecek

Analiz merkezinden yapılan açıklamada, 2026/27 sezonu için buğday hasadının 90,8 milyon ton olarak gerçekleşmesi bekleniyor. Bu miktar, bir önceki sezona göre yaklaşık 300 bin tonluk bir düşüşü ifade etse de Rusya tarım tarihinin en verimli beş hasadından biri olarak kayıtlara geçecek. Uygun hava koşulları durumunda bu rakamın yukarı yönlü revize edilebileceği belirtildi.

Türkiye İthalatta İkinci Sırada

Rus buğdayına en büyük talep MENA bölgesinden geldi. İhracat verilerine göre:

• Mısır: 7,8 milyon ton ile liderliğini sürdürdü.
• Türkiye: 6 milyon tonu aşan alımıyla en büyük ikinci pazar oldu.
• İran: İthalatını 2,5 kat artırarak 1,9 milyon tona çıkardı.

Küresel Üretimde %7 Daralma Beklentisi

Rusagrotrans uzmanları, 2026/27 sezonunda dünya genelinde buğday üretiminin; AB, ABD, Kanada, Avustralya ve Arjantin’deki ekim alanlarının daralması nedeniyle %7 (29 milyon ton) azalacağını öngörüyor. Ancak geçtiğimiz sezondan devreden yüksek stoklar sayesinde küresel arzın dengede kalması bekleniyor.

İhracatçının Vergi Yükü Azalacak

Hükümet basın servisinden yapılan açıklamaya göre, ihracat vergilerinin hesaplanmasında temel alınan fiyatlar şu şekilde değiştirildi:

• Ayçiçek Yağı: Ton başına 82.500 rubleden 90.750 rubleye (1203 dolar),
• Ayçiçek Küspesi: Ton başına 15.875 rubleden 17.463 rubleye (232 dolar) yükseltildi.

Rusya’nın vergi sistemine göre, belirlenen baz fiyatlar yükseldikçe, ihracatçının ödediği vergi oranı düşüyor. Bu hamleyle ihracatçının maliyet yükünün azaltılması hedefleniyor.

Üretim ve İhracat Teşvik Edilecek

Kararın temel amacının, ayçiçek yağı işleyicilerini desteklemek, yerli üretimi artırmak ve küresel pazarda Rus menşeli ürünlerin rekabet gücünü yükseltmek olduğu belirtildi. Sektör temsilcileri, bu kararın üretim kapasitelerini artırmak için önemli bir teşvik olacağını vurguluyor.

Küresel Üretim Endişeleri Artıyor Gübre arzındaki sıkıntılar nedeniyle Avustralya ve Arjantin'de ekim alanlarının daralacağı beklentisi, 2026/27 sezonu rekor hasat beklentilerini gölgelemeye başladı. ABD'de 19 Nisan itibarıyla kışlık buğdayın "iyi ve mükemmel" kondisyon oranı %30'a gerileyerek son yılların en düşük seviyelerinden birini gördü.

Dünya Piyasalarında Fiyat Değişimleri Geçtiğimiz haftanın sonu itibarıyla piyasalardaki son durum şu şekilde gerçekleşti:

• Rusya (%12,5 protein): 239$/ton (FOB - Stabil)
• ABD: 251$/ton (+4$/ton artış)
• Avustralya: 259$/ton (+5$/ton artış)
• Fransa: 232,5$/ton (-2$/ton düşüş)

Rusya İç Piyasasında Ruble Etkisi Rusya'nın iç piyasasında rublenin dolar karşısında güçlenmesi, liman fiyatlarına düşüş olarak yansıdı. Derin deniz limanlarında 4. sınıf buğday fiyatları ton başına 15.800-16.100 rubleye geriledi. Sibirya bölgesinde ise yerel işleyicilerin talebiyle fiyatlar 10.000-11.000 ruble bandında hafif bir yükseliş sergiledi.

İhracat Hız Kesmiyor Nisan 2026 için Rusya'nın buğday ihracat tahmini 3,8 milyon ton olarak güncellendi. Geçen yılın aynı döneminde bu rakam 2,4 milyon ton seviyesindeydi. 20 Nisan itibarıyla yaklaşık 2,4 milyon tonluk sevkiyatın tamamlandığı bildirildi.

Küresel Piyasalar Etkili Oldu

Özellikle palm yağı ve soya yağı fiyatlarındaki yükseliş, ayçiçek yağı piyasasını doğrudan etkiledi. Uluslararası piyasalardaki bu eğilim, Ukrayna’daki ihracat fiyatlarının yukarı yönlü hareketini destekledi.

Arz Kısıtı Fiyatları Destekledi

Ülke içinde ayçiçeği arzının sınırlı olması ve ham madde fiyatlarının yükselmesi de ayçiçek yağı fiyatlarını yukarı çeken önemli faktörler arasında yer aldı.

Son 4 Yılın En Yüksek Seviyesi

Son dört haftada ayçiçek yağı fiyatları ortalama 30 dolar/ton artarak 22 Nisan itibarıyla 1320 dolar/ton (CPT liman) seviyesine ulaştı. Bu seviye, son dört yılın en yüksek fiyatı olarak kayıtlara geçti.

Çobanlara İstihdam Desteği ve Ağır Çalışma Koşulu Statüsü

Yeni plan çerçevesinde çobanlar ve sürü yöneticileri için istihdam sübvansiyon mekanizması üzerinde çalışılıyor. Ayrıca göçebe hayvancılıkla uğraşan bu çalışanların, "zararlı ve ağır çalışma koşullarında faaliyet gösterenler" listesine dahil edilmesi ve buna uygun erken emeklilik veya ek tazminat haklarından yararlanması hedefleniyor.

Veteriner Maaşlarında Büyük Artış

Veteriner hekimlerin maaş sorununa değinen Jumangarin, 2023–2025 döneminde yerel yönetimlere 29,6 milyar tenge transfer edildiğini hatırlattı. 2026–2028 dönemi için ise yıllık 12,2 milyar tenge finansman ayrıldı. Bu yatırımlar sonucunda veteriner hekimlerin ortalama maaşı 119,7 bin tengeden 271,5 bin tengeye yükseldi. Ayrıca tehlikeli biyolojik etkenlerle çalışan uzmanlara %35 ile %50 arasında ek tazminat ve yıllık izinlerde iki maaş tutarında sağlık yardımı verilmeye başlandı.

Yeni Yasama Dönemi ve Akademik Teşvikler

Parlamentoda görüşülen yeni veterinerlik yasa tasarısının kavramsal destek aldığını belirten Jumangarin, gelecekteki iyileştirmeleri şöyle sıraladı:

• Yıllık izinlerde tek seferlik sağlık yardımı ödemesi.
• Bilimsel derecesi olan uzmanlara (doktora ve adaylık) aylık 17 ile 34 MRP (Aylık Hesaplama Katsayısı) tutarında ek ödeme.
• İlave performans ve teşvik primlerinin sisteme dahil edilmesi.

20 Anlaşma İmzalandı

Forum kapsamında demiryolu vagonları ve tahıl tedarikini de içeren 20 farklı anlaşma ve mutabakat zaptı imzalandı. Anlaşmalar; ticaret, sanayi, turizm, lojistik, teknoloji, biyoteknoloji ve tarım gibi geniş bir alanı kapsadı.

Üst Düzey Katılım

Etkinliğe Kazakistan Başbakan Yardımcısı Serik Jumanğarin ile Moğolistan Birinci Başbakan Yardımcısı Jadambyn Enkhbayar katıldı. Taraflar ekonomik iş birliğinin güçlendirilmesi konusunda mutabık kaldı.

Tarım ve Hayvancılıkta İş Birliği

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım-Jomart Tokayev, hayvan hastalıklarına karşı geliştirilen aşıların Moğolistan’a tedarik edilmesinin planlandığını açıkladı.

Tokayev ayrıca, tarım ve hayvancılık alanında uluslararası güvenlik standartlarının önemine dikkat çekerek, ortak üretim tesislerinin kurulmasının değerlendirildiğini belirtti.

Stratejik Ekonomik İş Birliği

İki ülke, özellikle tarım, lojistik ve teknoloji alanlarında iş birliğini artırmayı ve ticaret hacmini genişletmeyi hedefliyor.

Sevkiyatın tek parti halinde yapılması öngörülürken, yüklemelerin bölgelere göre farklı tarihlerde gerçekleştirileceği belirtildi. Buna göre Akdeniz, Doğu Avrupa ve Karadeniz ülkelerinden yapılacak sevkiyatların 15-30 Mayıs tarihleri arasında; Batı Avrupa’dan 10-25 Mayıs; ABD, Brezilya veya Arjantin’den ise 5-20 Mayıs tarihleri arasında tamamlanması planlanıyor.

Öte yandan, Tunus’un daha önce 25 bin ton yemlik mısır alımı için açtığı ihale, teklif fiyatlarının yüksek bulunması nedeniyle iptal edilmişti.

Uluslararası tahıl piyasalarında gerçekleştirilen bu tür ihaleler, arz ve fiyat dengesi açısından yakından takip edilirken, Tunus’un yeni ihalesinin piyasa fiyatlarına etkisinin izleneceği değerlendiriliyor.

Edinilen bilgilere göre, söz konusu alım Cargill şirketinden ton başına 273,99 dolar fiyatla gerçekleştirildi. Buğdayın 16-31 Ağustos tarihleri arasında teslim edilmesi planlanıyor.

İhaleye katılan diğer şirketler arasında CHS, Bunge ve Dreyfus yer aldı. CHS ton başına 275,4 dolar, Bunge 281 dolar ve Dreyfus ise 282 dolar teklif sundu.

Uluslararası piyasalarda gerçekleşen bu tür ihaleler, buğday fiyatlarının oluşumu ve küresel tahıl ticaretinin yönü açısından yakından takip ediliyor. Ürdün’ün gerçekleştirdiği alımın, bölgesel arz-talep dengesi üzerinde etkili olması bekleniyor.

Açıklamada, yeni tahminin Nisan 2025’te kaydedilen yaklaşık 2,4 milyon tonluk ihracatın ve son beş yıl ortalamasının üzerinde olduğu ifade edildi. 20 Nisan itibarıyla yaklaşık 2,4 milyon ton buğdayın ihraç edildiği bildirildi.

Analistler, yeni hasat dönemine ilişkin değerlendirmelerinde, Orta ve Volga bölgelerinde önümüzdeki iki hafta içinde yağışların azalmasının beklendiğini aktardı. Bununla birlikte, yerel yağışların ekim, toprak işleme ve kışlık ürünlerin bakım süreçlerinde zaman zaman zorluk yaratabileceği kaydedildi.

Güney bölgelerde ise kışlık ürünlerin gelişimi için toprak neminin yeterli olduğu ve koşulların genel olarak uygun seyrettiği belirtildi.

Öte yandan, Rusya’nın 2026 yılının ilk çeyreğinde 9,1 milyon tondan fazla buğday ihraç ettiği ve bu rakamın geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 14 artış gösterdiği bildirildi. Aynı dönemde ihracat gelirinin yüzde 9 artarak 2 milyar doların üzerine çıktığı ifade edildi.

İhracatta en büyük payı Mısır alırken, Türkiye, Sudan, Kenya ve İsrail de öne çıkan alıcı ülkeler arasında yer aldı. Ocak-Mart döneminde Rusya’nın 45’ten fazla ülkeye buğday ihracatı gerçekleştirdiği kaydedildi.

Yetkililer, buğday unu ihracat kotasının ise 1 milyon ton seviyesinde sabit tutulduğunu açıkladı. Yapılan düzenlemenin, özellikle hasat döneminde oluşabilecek arz fazlasının kontrol altına alınmasına katkı sağlaması bekleniyor.

Hindistan Tüketici İşleri ve Gıda Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, kota artışının çiftçilerin gelirlerini artıracağı ve ürünlerin düşük fiyatlarla elden çıkarılmasının önüne geçeceği belirtildi.

Şubat ayında alınan kararla birlikte, dört yılı aşkın süredir yürürlükte olan buğday ihracat yasağı kaldırılmış ve 2,5 milyon tonluk ihracata izin verilmişti. Yeni düzenleme ile bu miktar iki katına çıkarılmış oldu.

Mayıs ayında tamamlanması beklenen hasat döneminde Hindistan’ın buğday üretiminin 120,2 milyon ton ile rekor seviyeye ulaşması öngörülüyor. Ülkede 2025 yılında buğday üretimi 118 milyon ton olarak kaydedilmişti.

Rusya’dan yapılan açıklamalara göre, sezonun ilk dokuz ayında tahıl ve bakliyat ihracatı 7,5 milyon tona ulaştı. Bunun 5,9 milyon tonunu buğday oluşturdu.

Verilere göre Türkiye ve Mısır en büyük ithalatçı ülkeler oldu. Mısır’a yapılan sevkiyat 7,6 milyon tonu aştı.

İran, Sudan, Çin, İsrail ve Irak da büyüyen pazarlar arasında yer aldı.

Sektör değerlendirmelerine göre Rusya’nın toplam tahıl ihracatı 2025–2026 sezonunda en az 60 milyon ton seviyesine ulaşabilir. Bunun 54 milyon tonunun buğday olması bekleniyor.

Verilere göre ihracat, bir önceki aya kıyasla %53, geçen yılın aynı dönemine göre ise %57 oranında arttı. En büyük alıcı konumundaki Türkiye, Rusya’nın soya ve ayçiçeği küspesi ile bitkisel yağ ihracatının %82’sini tek başına gerçekleştirdi.

Orta Doğu ülkelerine yapılan sevkiyatlarda da dikkat çekici artışlar görüldü. Suudi Arabistan’a ihracat %59, İsrail’e %2, Lübnan’a %126, Birleşik Arap Emirlikleri’ne %25 ve Ürdün’e %46 oranında arttı.

Uzun bir aradan sonra Irak’a da yeniden sevkiyat yapıldığı ve bu kapsamda ham ayçiçeği yağı için sözleşme imzalandığı bildirildi.

Uzmanlar, Orta Doğu’daki jeopolitik gelişmelerin etkisiyle Rusya’nın bölgedeki bitkisel yağ pazarındaki payını artırma potansiyeline sahip olduğunu değerlendiriyor.

Uzmanlara göre fiyatlardaki artışta küresel arz koşulları belirleyici oldu. Brezilya’nın geç hasat mısırının temmuz ayında piyasaya girecek olması, ABD’nin mevcut sezon ürününün büyük bölümünü daha önce satmış olması ve Ukrayna’daki jeopolitik riskler, Arjantin’i öne çıkaran başlıca faktörler arasında yer aldı.

İhracatta Yüksek Hacim

Arjantin’in mısır ihracatında güçlü bir performans sergilediği görülüyor. Mart ayında 6,83 milyon tonluk ihracatla rekor kıran ülke, nisan ayında da 5,12 milyon tonluk ihracat beyanında bulundu. Bu durum, küresel talebin önemli ölçüde Arjantin’e yöneldiğini ortaya koyuyor.

İç Piyasada Rekabet Artıyor

Ülke içinde ihracatçılar ile yem, kanatlı ve hayvancılık sektörleri arasında yoğun bir rekabet yaşanıyor. Bu rekabetin de fiyatları yukarı yönlü desteklediği belirtiliyor.

İklim Koşulları Etkili

Aşırı yağışlar nedeniyle oluşan su fazlası, üretim bölgelerinde hasat ve depolama süreçlerini zorlaştırıyor. Bu durum, arz zincirinde aksamalara neden olarak fiyatların yükselmesinde etkili oluyor.

Fertiglobe yetkilisi El-Hoshi, özellikle azotlu gübre fiyatlarının kriz öncesi seviyelerin üzerine çıktığını belirterek, mevcut durumun çiftçiler üzerinde maliyet baskısı oluşturduğunu ifade etti. Bu gelişmenin gıda fiyatlarında artış riskini beraberinde getirdiği değerlendiriliyor.

Azotlu Gübrede Arz Sorunu

Üre ve amonyak gibi azot bazlı gübrelerde yaşanan arz daralması, tarımsal üretim açısından kritik bir risk olarak öne çıkıyor. Uzmanlara göre bu ürünler, verimliliğin sürdürülebilmesi için her yıl düzenli olarak kullanılması gereken girdiler arasında yer alıyor.

Fertiglobe verileri, Basra Körfezi’nden yapılan üre ihracatının mart ayında 1,7 milyon tondan 300 bin tona düştüğünü ortaya koydu.

Alternatif Tedarik Arayışı

Yaşanan gelişmeler üzerine birçok ülke, tarım sektörü için alternatif tedarik kaynakları aramaya başladı. Ancak bazı üretici ülkelerin ihracatı sınırlandırması, maliyetleri daha da artırıyor.

Şirketler ise kara yolu taşımacılığı gibi alternatif yöntemleri değerlendiriyor. Buna rağmen, deniz taşımacılığına kıyasla daha düşük hacimlerle işlem yapılabileceği belirtiliyor.

Jeopolitik Gerilim Etkisi

İran’ın kısa süreliğine sevkiyatın yeniden başladığını açıklamasına rağmen, bölgede artan gerilim gemi trafiğini yeniden durdurdu. Sekiz haftadır devam eden kriz, küresel piyasalarda belirsizliği artırırken, tarım ve gıda sektörleri üzerindeki etkisini sürdürüyor.

Küresel Piyasada Dengeler Değişiyor

Enerji piyasası ile bağlantının zayıflaması, ayçiçeği yağı fiyatlarında yeni bir hareketlilik oluşturdu. Petrol fiyatlarındaki dalgalanmaya rağmen ayçiçeği yağı vadeli işlemleri ton başına ortalama 1.600 dolar seviyesine yükseldi.

Küresel stokların yaklaşık %15 azalması, piyasada arz daralması beklentisini güçlendirdi.

Arjantin’de Yeni Sezon Beklentisi

Arjantin’de 2026/27 ayçiçeği sezonu için üreticiler, ekim dönemine hazırlık yapıyor. Ağustos–Ekim ayları arasında başlayacak ekim dönemi öncesinde, fiyatların güçlü seyri ve artan talep üreticiler için fırsat olarak değerlendiriliyor.

Olumlu iklim koşulları beklentisi ve yüksek yağ talebi, ekim alanlarında artış ihtimalini gündeme taşıyor.

Bölgesel Riskler ve İklim Etkisi

Karadeniz ve Avrupa Birliği’ndeki üretim performansı, yaz aylarındaki sıcaklık ve yağış koşullarına bağlı olarak değişkenlik gösteriyor. Özellikle kuraklık riskleri üretim üzerinde belirleyici unsur olarak öne çıkıyor.

Ekim Alanları Daraldı

Açıklamaya göre buğday ekim alanı da 49,4 bin hektara düşerek 2024 yılına göre %8,5 oranında azaldı. Buna rağmen hektar başına verim 2,9 ton ile önceki yıl seviyesinde kaldı.

Tüketim İthalata Bağımlı

Gürcistan’ın yıllık buğday tüketimi 700–800 bin ton arasında değişiyor. Bu nedenle ülke, iç üretimin üzerinde kalan ihtiyacını ithalatla karşılıyor.

Son yıllarda buğday ithalatı ağırlıklı olarak Kazakistan, Ukrayna, ABD ve Rusya’dan gerçekleştiriliyor. Özellikle Rusya’nın toplam ithalattaki payının %95’in üzerinde olduğu belirtildi.

Tarımda Dışa Bağımlılık Sürüyor

Veriler, Gürcistan’ın buğday üretiminin iç talebi karşılamaya yetmediğini ve tarım sektöründe dışa bağımlılığın devam ettiğini ortaya koyuyor.

Söz konusu anlaşma ile iç piyasada arz güvenliğinin sağlanması ve tüketicilerin daha öngörülebilir fiyatlarla et ürünlerine erişmesi hedefleniyor.

Üretici fiyatı için referans seviye

Memorandum kapsamında üreticilerin, katma değer vergisi hariç olmak üzere sığır etini kilogram başına 3.275 tenge (315 TL) seviyesinden iç piyasaya sunması öngörülüyor.

Yetkililer, bu fiyatın perakende satış fiyatı olmadığını vurgularken; nihai fiyatın nakliye, depolama, lojistik ve diğer operasyonel maliyetlere bağlı olarak değişebileceğini belirtti.

İç piyasaya öncelik ve arz güvenliği

Hayvan Yetiştiricileri Birliği, anlaşma kapsamında:

• İç piyasada et arzını öncelikli olarak karşılamayı
• Piyasada ürün kıtlığını önlemeyi
• İhraç edilen etin en az %15’ini iç piyasaya yönlendirmeyi
• Tedarik süreçlerinde koordinasyonu sağlamayı taahhüt etti

​​​​​​​

İhracat politikası da gözden geçirilecek

Tarım Bakanlığı, iç piyasa yeterliliğinin sağlanması şartıyla ihracat kotalarının artırılabileceğini açıkladı. Bu kapsamda sektörün görüşlerinin politika oluşturma sürecine dahil edileceği belirtildi.

Ticaret ve Entegrasyon Bakanlığı ise fiyatların düzenli olarak izleneceğini, üretici ile perakende zincirleri arasında doğrudan tedarik ilişkilerinin teşvik edileceğini ve ticari kâr marjlarının denetleneceğini bildirdi.

Amaç: Şeffaf ve öngörülebilir piyasa

Yetkililer, memorandumun temel hedefinin daha şeffaf ve dengeli bir piyasa yapısı oluşturmak olduğunu belirtti. Bu adımın, fiyat oynaklığını azaltarak tüketicilerin uygun fiyatlı et ürünlerine erişimini kolaylaştırması bekleniyor.

Ayrıca uygulamanın, ihracat potansiyelini korurken iç piyasadaki arz dengesini sağlamaya katkı sunacağı ifade edildi.

Karar, Abidjan’da düzenlenen ve Fildişi Sahili Kahve-Kakao Konseyi (CCC), Gana Kakao Kurulu (Cocobod) ile teknik ve finansal ortakların katıldığı toplantıda açıklandı.

Beş ana başlıkta mücadele planı

Belirlenen yol haritası şu temel başlıklardan oluşuyor:

• Hastalıktan etkilenen plantasyonların yeniden rehabilitasyonu
• Bitki sağlığı izleme sistemlerinin güçlendirilmesi
• Enfekte alanların haritalandırılmasının güncellenmesi
• Üreticilere yönelik bilinçlendirme çalışmaları
• Ortak araştırmalarla hastalığa dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi

Verimde ciddi kayıplara yol açıyor

“Swollen shoot” hastalığı, Afrika’da kakao ağaçlarını en fazla etkileyen viral hastalıklardan biri olarak öne çıkıyor. Koşniller aracılığıyla yayılan bu hastalık, gövdede şişkinlik, yapraklarda renk değişimi ve %25 ila %50 arasında verim kaybına neden oluyor.

Hastalığın tedavisi bulunmazken, enfekte ağaçlar genellikle 3 ila 5 yıl içinde tamamen kuruyor. Ayrıca bazı ağaçların uzun süre belirti göstermeden hastalığı yayabilmesi, mücadeleyi daha da zorlaştırıyor.

Bölgesel risk büyüyor

Yetkililer, sorunun yalnızca ulusal düzeyde çözülemeyecek kadar büyük olduğunu vurgulayarak, bölgesel ve uzun vadeli iş birliğinin zorunlu olduğuna dikkat çekti.

ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre, Fildişi Sahili’nde kakao üretim bölgelerinin büyük bölümünde hastalık yayılmış durumda. Gana’da ise 2024 itibarıyla yaklaşık 500 bin hektarlık alanın enfekte olduğu tahmin ediliyor.

Üretimde düşüş dikkat çekiyor

Hastalık, iklim koşulları ve kaçak altın madenciliği gibi diğer faktörlerle birlikte kakao üretiminde ciddi düşüşlere yol açıyor.

Uluslararası Kakao Örgütü verilerine göre Fildişi Sahili’nde kakao üretimi 2020/21 sezonundaki 2,24 milyon tondan 2024/25 sezonunda 1,85 milyon tona geriledi. Gana’da ise aynı dönemde üretim %40 düşerek 600 bin ton seviyesine indi.

Uzmanlara göre, iki ülkenin küresel kakao arzının yaklaşık %60’ını karşılaması nedeniyle hastalığın yayılması dünya piyasaları açısından da önemli risk oluşturuyor.

Söz konusu miktarın, mevcut sezon için ihtiyaç duyulan gübrenin yaklaşık %20’sine karşılık geldiği belirtildi. Anlaşma, özellikle Orta Doğu kaynaklı arzın azalması nedeniyle kritik önem taşıyor.

Orta Doğu gerilimi arzı etkiliyor

Normal şartlarda Avustralya’nın üre gübresi ithalatının yaklaşık %60’ı Basra Körfezi’nden sağlanırken, İran ile ABD-İsrail güçleri arasındaki gerilim nedeniyle bu bölgeden sevkiyatlarda kısıt yaşanıyor.

Incitec Pivot’un operasyonlardan sorumlu yöneticisi Scott Bowman, Endonezya ile yürütülen ticari ilişkinin ve hükümetler arası iş birliğinin Avustralyalı çiftçiler için olumlu sonuç verdiğini belirtti.

Bowman, Mayıs-Aralık dönemini kapsayan ek tedarikin, piyasa fiyatları üzerinden çiftçilerin ihtiyaçlarının karşılanmasında kritik rol oynayacağını ifade etti.

Hükümetten arz güvenliği vurgusu

Avustralya Tarım, Balıkçılık ve Ormancılık Bakanı Julie Collins, anlaşmanın ticari bir girişim olmakla birlikte iki ülke hükümetlerinin desteğiyle tamamlandığını belirtti.

Collins, bu adımın kritik bir dönemde çiftçilere gübre tedarikini güvence altına aldığını vurguladı.

Biyogüvenlik süreçlerinde hızlandırma

Avustralya hükümeti ayrıca, Nijerya ve Umman gibi alternatif tedarikçilerden gübre teminini kolaylaştırmak amacıyla biyogüvenlik süreçlerinde değişikliklere gitti.

Yeni düzenlemeler kapsamında:

• Yurt dışı sertifikasyon süreçleri basitleştirildi
• Ülke içi denetimler hızlandırıldı
• Yüksek riskli ithalatlarda ön numune zorunluluğu getirildi

Fertilizer Australia CEO’su Stephen Annells, yapılan düzenlemelerin hem güvenliği koruyacağını hem de gübre arzını hızlandıracağını ifade etti.

Yeni tedarik arayışları sürüyor

Başbakan Anthony Albanese ve Dışişleri Bakanı Penny Wong’un Brunei ziyareti kapsamında gübre ve enerji tedariki de gündeme geldi. Brunei, Avustralya’nın gübre ithalatında yaklaşık %11 paya sahip bulunuyor.

Ziyaret kapsamında enerji ve gıda güvenliğine ilişkin ortak bildiri imzalanırken, gübre arzının artırılmasına yönelik görüşmelerin olumlu geçtiği ancak henüz somut bir artış anlaşmasına varılmadığı açıklandı.

Arz endişeleri devam ediyor

Hükümet, mevcut durumda ekim sezonu için yeterli gübrenin ülkede bulunduğunu veya yolda olduğunu belirtirken, ilerleyen aylarda arz sıkıntısı yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Bakan Collins, özellikle dizel ve gübre fiyatlarının yanı sıra erişim sorunlarının bazı çiftçileri zor durumda bıraktığını ifade ederek, hükümetin kısa, orta ve uzun vadeli çözümler üzerinde çalıştığını belirtti.

Fiyatlarda Sert Geri Çekilme

Mart ayı ortasındaki rekor seviyelerden bu yana piyasalar genelinde yüzde 10-15 oranında bir değer kaybı yaşanıyor. Fiyatlardaki bu düşüşte artan nakliye ve tahıl maliyetleri de ana faktörler arasında yer alıyor. Ancak uzmanlar, sığır fiyatlarındaki bu gerilemenin besi işletmeleri için yüksek girdi maliyetlerini dengeleyebileceğini öngörüyor.

İhracat Kotaları Alarm Veriyor

Piyasanın geleceğini belirleyecek en kritik faktör, küresel et fiyatlarının seyri ve ihracat kotaları olacak. Avustralya’nın Çin ve Kore’ye yönelik sığır eti ihracat kotalarının yaklaşık üçte ikisi dolmuş durumda. Haziran ayı başında kotaların tamamen dolmasıyla birlikte bu pazarlarda uygulanacak yüksek gümrük vergileri, ihracatçıları daha şimdiden temkinli olmaya itiyor.

Yem ve Tahıl Maliyetleri Baskı Yapıyor

Queensland'in güneyinde tahıl fiyatlarının son bir ayda yüzde 20 artarak ton başına 420-430 dolara yükselmesi, besi marjlarını daraltıyor. Bölgedeki kuraklık nedeniyle üreticiler ellerindeki stokları satmakta isteksiz davranırken, girdi maliyetlerindeki artış ekim planlarını da olumsuz etkiliyor.

ABD Pazarı Can Simidi Olabilir mi?

Avustralya'nın ABD'ye yaptığı ihracat fiyatları, ABD içindeki düşük sığır kesimi nedeniyle rekor seviyelerde kalmaya devam ediyor. Ancak ABD'de yükselen yakıt maliyetleri ve tüketicilerin beyaz ete yönelmesi, toptan et fiyatlarında sezon dışı bir düşüşe yol açtı. Avustralyalı ihracatçılar, Asya pazarlarındaki daralmayı ABD pazarıyla dengelemeyi umuyor.

Piyasalardaki yükselişte, ABD’nin Büyük Ovalar (Plains) bölgesinde uzun süredir devam eden kuraklığın buğday verimini düşüreceğine yönelik endişeler etkili oldu. Analistlere göre bölgede aylar süren kuraklık koşulları artık ürün üzerinde doğrudan hasar oluşturmaya başladı.

Avustralya merkezli danışmanlık şirketi Cornucopia’nın kurucusu Tobin Gorey, buğdayda verim kaybının başladığını belirterek, mevcut koşulların üretimi aşağı çektiğini ifade etti.

Fiyatlar hâlâ 2022 zirvesinin altında

CBOT’ta Temmuz vadeli buğday fiyatı %0,1 artışla 6,07 dolar/bushel (≈ 222,9 dolar/ton) seviyesine yükselirken, Kansas City’de işlem gören sert kırmızı kışlık buğday kontratları %0,3 artışla 6,56-3/4 dolar/bushel (≈ 241,3 dolar/ton) seviyesine çıktı ve haftalık bazda %8,6’lık güçlü bir yükselişe yöneldi.

Buna karşın buğday fiyatları, 2022 yılında 13 dolar/bushel seviyesinin üzerine çıktığı zirvelerin hâlâ oldukça altında bulunuyor. Uzmanlar, son yıllardaki güçlü küresel üretimin fiyatları baskıladığını belirtiyor.

ABD stokları kritik rol oynayabilir

Küresel buğday arzı genel olarak yeterli seviyede görülse de, ABD üretiminde yaşanabilecek düşüşün uzun süredir fiyatları baskılayan stokları azaltabileceği ve bu durumun ilerleyen dönemde fiyat artışlarının önünü açabileceği değerlendiriliyor.

Ayrıca emtia fonlarının hafta boyunca CBOT buğday kontratlarında net alıcı konumda olması da fiyatlara destek veren unsurlar arasında yer aldı.

Mısır ve soya fasulyesinde farklı seyir

Diğer tarım ürünlerinde ise daha sınırlı hareketler gözlendi. CBOT’ta Temmuz vadeli mısır fiyatı haftalık bazda %1,6 artış gösterirken, soya fasulyesi fiyatları haftayı hafif düşüşle kapattı.

Piyasada arzın güçlü kalması fiyatlar üzerindeki baskıyı sürdürüyor. Brezilya’nın 2026 yılında 113,6 milyon ton ile rekor seviyede soya fasulyesi ihracatı gerçekleştirmesi bekleniyor.

Öte yandan Arjantin’de 2025/26 sezonu mısır üretiminin 61 milyon ton ile rekor seviyeye ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu gelişmeler, küresel arzın güçlü kalmaya devam edeceğine işaret ediyor.

Kararın, iç piyasada kilogram başına 15 dirheme (yaklaşık 1,4 euro) kadar yükselen fiyatların ardından alındığı bildirildi.

Karar Sektörle Koordineli Alındı

Fas Meyve ve Sebze Interprofesyonel Federasyonu (Fifel) kaynaklarına göre, ihracat kısıtlaması Tarım Bakanlığı’na bağlı İhracat Kontrol ve Koordinasyon Kurumu tarafından alındı. Sektör temsilcileri, kararın ihracatçı birlikleriyle yapılan istişareler sonucunda hayata geçirildiğini belirtti.

Bu çerçevede, hem üretici hem de ihracat aşamasında fiyatların kontrol altına alınmasının hedeflendiği ifade edildi.

İç Piyasada Fiyatlar Geriledi

Uygulamanın ardından iç piyasada fiyatlarda düşüş gözlemlendi. Başkent Rabat’taki perakende noktalarda domates fiyatı kilogram başına 14 dirhemden 11 dirheme geriledi.

Bu gelişme, ihracat kısıtlamasının kısa vadede iç piyasada fiyatları dengeleyici bir etki yarattığını ortaya koydu.

Dış Ticarette İtibar Riski

Sektör temsilcileri, iç piyasadaki olumlu tabloya rağmen dış ticarette risklere dikkat çekti. Faslı ihracatçıların Afrika ve Avrupa’daki müşterilerle mevcut sözleşmeleri bulunduğu, bu yükümlülüklerin aksamasının uluslararası pazarda güven kaybına yol açabileceği belirtildi.

Bu durumun, rakip ülkelerin pazarda daha fazla pay almasına zemin hazırlayabileceği ifade ediliyor.

Domates İhracatı Kritik Öneme Sahip

Domates, Fas’ın dış ticaretinde stratejik ürünler arasında yer alıyor. 2024 yılında ülke 767 bin 347 ton domates ihraç ederek yaklaşık 975 milyon euro gelir elde etti.

İhracatın yüzde 75,6’sı Avrupa Birliği ülkelerine yapılırken, Birleşik Krallık yüzde 16,58’lik payla ikinci sırada yer aldı.

Resmî Açıklama Bekleniyor

Öte yandan, Fas Tarım Bakanlığı’nın söz konusu karara ilişkin henüz resmî bir açıklama yapmadığı bildirildi. Konuya ilişkin belirsizlik sürerken, sektör kaynakları gelişmeleri yakından takip ediyor.

Üretimde ve Türevlere Düşüş

Sezonun ilk yedi ayında şarap ve üzüm suyu üretimi toplamda 33 milyon hektolitreye ulaştı. Bu miktar, önceki sezonun aynı dönemine göre yüzde 10,3’lük düşüşe, yani 3,8 milyon hektolitrelik kayba işaret ediyor.

Toplam üretimin büyük kısmını oluşturan şarap üretimi 28,9 milyon hektolitre olarak gerçekleşirken yüzde 7,1 geriledi. Üzüm suyu üretimindeki düşüş ise daha sert oldu ve yüzde 27,3 azalarak 4,2 milyon hektolitreye indi.

Stoklar Azaldı

Üretimdeki gerileme stoklara da yansıdı. 28 Şubat 2026 itibarıyla şarap ve konsantre edilmemiş üzüm suyu stokları 44,4 milyon hektolitreye geriledi. Bu, geçen sezona göre yüzde 4,5 düşüş anlamına geliyor.

Detaylara bakıldığında:

• Şarap stokları yüzde 4,2 azalarak 40,1 milyon hektolitreye geriledi
• Üzüm suyu stokları yüzde 7,3 düşüşle 4,3 milyon hektolitre oldu

Bu gerilemenin, hem düşük üretimin hem de arz-talep dengesini sağlama çabalarının sonucu olduğu değerlendiriliyor.

İç Tüketim Zayıf Seyrediyor

İspanya’da şarap tüketimi de toparlanma gösteremedi. Şubat 2026 itibarıyla yıllık bazda tüketim yüzde 4,2 düşüşle 9,3 milyon hektolitreye geriledi.

Şubat ayında geçici olarak yüzde 11’lik artış görülmesine rağmen, genel eğilimin aşağı yönlü olduğu vurgulandı. İç talepteki zayıflık, sektör açısından önemli risk unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.

Sanayi Kullanımı da Geriledi

Şarap sektöründe sanayiye yönelik kullanımda da ciddi düşüşler kaydedildi. Sezonun ilk yedi ayında damıtım ve sirke üretimi için ayrılan miktar yüzde 43,2 azalarak 482.894 hektolitreye düştü.

• Damıtıma giden şarap yüzde 53 azaldı
• Sirke üretimine ayrılan miktar yüzde 5,9 geriledi

Ayrıca aromatize içecekler, vermut ve sangria üretimi de yüzde 14,6 düşüşle 585.040 hektolitre olarak kaydedildi.

İhracatta Çift Yönlü Düşüş

İspanya’nın şarap ihracatı da zayıfladı. Sezonun ilk yedi ayında ihracat hacmi yüzde 8,2 azalarak 9,5 milyon hektolitreye geriledi.

2026 Ocak ayına kadar olan veriler, ihracatta hem değer hem hacim kaybına işaret ediyor:

• 1,37 milyar euro ile yüzde 6,7 düşüş
• 8,6 milyon hektolitre ile yüzde 5,8 düşüş

Bu tablo, uluslararası pazarlarda da talep daralmasına işaret ediyor.

İthalatta Farklı Eğilim

İthalatta ise farklı bir tablo dikkat çekti. İthalat hacmi yüzde 4 azalırken, toplam değer yüzde 9 artarak 160,6 milyon euroya ulaştı.

Bu durum, daha düşük miktarda ancak daha yüksek değerli ürünlerin ithal edildiğine işaret ediyor. Özellikle dökme şarap ithalatındaki düşüş bu eğilimi destekliyor.

Dünyanın en büyük gübre üretici ve ihracatçıları arasında yer alan Çin, özellikle fosfat ve azotlu gübrelerde öne çıkıyor. Ülkenin gübre ihracatının değeri 2025 yılında 13 milyar doları aştı.

Mart ayı ortasından itibaren Çin, giriş-çıkış denetim ve karantina sistemi (CIQ) üzerinden fosfat ve üre dahil birçok azotlu gübreyi kapsayan ihracat kısıtlamaları uygulamaya başladı. Bu adımın, tarımsal üretimde yoğun talep döneminde iç arzın korunmasını hedeflediği belirtiliyor.

İç Piyasa Önceliği ve Rezerv Kullanımı

Çin yönetimi, gübre fiyatlarını dengelemek ve çiftçileri desteklemek amacıyla ulusal rezervlerden piyasaya ürün arzı sağladı. Uzmanlar, özellikle azotlu gübre ihracatının Mayıs ayındaki ekim döneminin ardından kademeli olarak yeniden başlayabileceğini öngörüyor.

Sülfür Fiyatları Üretimi Etkiliyor

Gübre üretiminde kritik bir girdi olan sülfür fiyatlarındaki artış, Çin’de üretim maliyetlerini yükseltti. Bu durum fosfat üretiminde düşüşe yol açarken, Çin yönetimi fosfat ihracatını Ağustos ayına kadar durdurdu.

Küresel sülfür ticaretinin yaklaşık yüzde 44’ünün gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan jeopolitik gelişmeler de tedarik risklerini artırdı. İthal sülfür fiyatlarına duyarlı olan Çin’in üretim ve ihracat kapasitesi bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor.

Üre Arzında Küresel Baskı Artıyor

Bitki gelişimi için kritik öneme sahip olan üre ihracatı, yüksek iç talep nedeniyle azaldı. Sektör uzmanları, Mayıs ayına kadar ihracatta belirgin bir artış beklemiyor. Bu durum ithalatçı ülkeler üzerindeki baskıyı artırıyor.

Öte yandan, küresel üre ticaretinin yaklaşık yüzde 35’ini karşılayan Basra Körfezi’ndeki Arap ülkelerinde yaşanan üretim ve lojistik aksaklıklar da piyasadaki arz sıkışıklığını derinleştiriyor.

Önümüzdeki dönemde Çin’in gübre ihracatındaki rolünü sürdürmesi beklenirken, ihracat politikalarının büyük ölçüde iç piyasa ihtiyaçlarına bağlı olarak şekilleneceği ifade ediliyor.

Buğdayda Düşüş, Kolzada Artış Trendi

Almanya'nın 2026 yılı buğday hasadının, geçen yıla oranla %3,3 azalarak yaklaşık 22,38 milyon ton seviyesinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Bu düşüşe rağmen üretimin, uzun vadeli ortalamaların üzerinde seyretmesi öngörülüyor. Kışlık kolza üretiminde ise ekim alanlarının genişlemesiyle birlikte %4,5’lik bir artışla 4,15 milyon ton seviyesine ulaşılması bekleniyor.

Enerji Maliyetleri ve Gübre Krizi Riski

İran’daki savaşın tetiklediği enerji maliyetlerindeki artış ve buna bağlı yükselen gübre fiyatları, tarım sektörü üzerinde baskı oluşturuyor. DRV raporuna göre, çiftçilerin girdilerini önceden tedarik etmesi nedeniyle 2026 hasadı bu durumdan sınırlı etkilense de, devam eden yüksek fiyatların 2027 hasat dönemi için ciddi riskler barındırdığı vurgulanıyor.

Diğer Tahıllarda Durum

• Kışlık Arpa: %0,5 düşüşle 9,47 milyon ton.
• Yazlık Arpa: %10,7 düşüşle 1,62 milyon ton.
• Mısır: %1,5 düşüşle 4,87 milyon ton.

Fransa'nın ardından Avrupa Birliği'nin en büyük ikinci buğday üreticisi olan Almanya'daki bu değişimler, tüm Avrupa tarım piyasasını yakından ilgilendiriyor.

Savaş ve maliyet baskısı etkili

Haberde, Orta Doğu’daki jeopolitik gelişmelerin özellikle gübre ve enerji tedarikinde sorunlara yol açtığı, bunun da üretim maliyetlerini artırdığı vurgulanıyor. Bu durumun çiftçilerin ekim kararlarını doğrudan etkilediği belirtiliyor.

Kuraklık ve girdi sorunu üretimi sınırlıyor

Avustralya’da devam eden kurak hava koşulları da buğday ekim alanlarını baskılayan bir diğer unsur olarak öne çıkıyor. Yetersiz yağış ve artan maliyetler nedeniyle üreticilerin daha az buğday ekmesi bekleniyor.

Çiftçiler alternatif ürünlere yöneliyor

Reuters’a yansıyan sektör verilerine göre ise bazı üreticiler, daha düşük girdi gerektiren ve daha kârlı görülen kanola gibi alternatif ürünlere yöneliyor. Bu eğilim, buğday ekim alanlarındaki daralmayı hızlandırabilecek bir faktör olarak değerlendiriliyor.

Küresel arz için kritik sinyal

Avustralya, dünyanın önemli buğday ihracatçılarından biri konumunda bulunuyor. Bu nedenle ekim alanlarındaki düşüş beklentisi, küresel tahıl arzı ve fiyatları açısından da yakından izleniyor.

Azotlu gübreler öne çıktı

Fiyat artışlarında özellikle azotlu gübreler belirleyici oldu. Üre fiyatı aylık bazda %26 artışla 847 dolar/ton seviyesine yükselirken, susuz amonyak %18 artışla 1.088 dolar/tona ulaştı. UAN32 ve UAN28 gübrelerinde de sırasıyla %17 ve %10 oranında artış kaydedildi.

Kritik eşik aşıldı

UAN28 gübresinin fiyatı 513 dolar/ton seviyesine çıkarak Ocak 2023’ten bu yana ilk kez 500 dolar/ton eşiğinin üzerine çıktı. Bu gelişme, piyasada maliyet baskısının sürdüğüne işaret ediyor.

Küresel gelişmeler maliyetleri etkiliyor

Amerikan Çiftlik Bürosu Federasyonu (AFBF) tarafından yayımlanan ankete göre, yüksek gübre fiyatları çiftçiler üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. AFBF Başkanı Zippy Duvall, Orta Doğu’daki jeopolitik gelişmeler sonrası gübre ve enerji maliyetlerinde artış yaşandığını belirtti.

Üretim kararları değişebilir

Artan maliyetler nedeniyle bazı üreticilerin ekim alanlarını daraltabileceği veya gübre kullanımını azaltabileceği ifade ediliyor. Özellikle gübreyi önceden satın almayan üreticilerin daha yüksek maliyetlerle karşılaştığı vurgulanıyor.

Buğdayda vergi kaldırılıyor

Yeni düzenleme kapsamında buğday ihracatına uygulanan vergi oranı sıfıra indirilecek. Aynı dönemde arpa ve mısır için de sıfır vergi uygulamasının ikinci hafta üst üste devam edeceği bildirildi.

Gösterge fiyatlar güncellendi

Vergi oranları, ton başına belirlenen güncel gösterge fiyatlara göre hesaplandı. Buna göre buğdayın fiyatı 234,4 dolar, arpanın 223,8 dolar ve mısırın ise 220,8 dolar olarak açıklandı.

Tahıl piyasasında denge arayışı

Rusya’da buğday, arpa ve mısır için esnek ihracat vergisi sistemi 2021 yılında devreye alınmıştı. Söz konusu sistem, “tahıl dampingi mekanizması” çerçevesinde iç piyasa fiyatlarını dengelemeyi ve ihracat gelirlerini düzenlemeyi hedefliyor.

Küresel ölçekte çiftçiler, özellikle İran kaynaklı jeopolitik gerilimlerin petrol, gaz ve gübre arzını etkilemesiyle artan maliyet baskısıyla karşı karşıya kalıyor. Bu durum, gübre ve enerji yoğun bir ürün olan mısırdan daha az girdi gerektiren alternatif ürünlere yönelimi hızlandırıyor.

AGPM ve tarım araştırma kurumu Arvalis’in değerlendirmesine göre, Fransa’nın güneybatı gibi bazı bölgelerinde mısır ekim alanlarındaki düşüşün %20’ye kadar ulaşabileceği belirtiliyor.

Ekim alanlarındaki daralma, aynı zamanda buğday gibi kışlık ürünlere yönelimin artmasıyla da ilişkilendiriliyor. Bu değişim, ilkbahar ekilişleri için ayrılan alanın azalmasına yol açıyor.

Fransa Tarım Bakanlığı’nın ilk mısır ekim tahminini önümüzdeki ay açıklaması beklenirken, yetkililer bahar arpası ekim alanlarının geçen yıla göre %16 azaldığını duyurdu.

FranceAgriMer Tahıl Komitesi Başkanı Benoit Pietrement ise mısırın yerini büyük ölçüde daha az girdi gerektiren ayçiçeği gibi ürünlerin alabileceğini ifade etti. Kuzeydoğu Fransa’da üretim yapan Pietrement, artan mali baskılar nedeniyle bazı arazilerini bu yıl nadasa bıraktığını ve bu eğilimin 2027’de daha da yaygınlaşabileceğini dile getirdi.

Tavuk Eti ve Yumurta Üretimi Risk Altında

Haberde, özellikle tavuk ve domuz gibi endüstriyel sistemlerde yetiştirilen hayvanların yem tedarikinin tehlikede olduğu vurgulanıyor. Yoğun üretim sistemlerinin büyük ölçüde ithal emtiaya dayalı olması nedeniyle, lojistik hatlardaki bir kesintinin birkaç hafta içinde tavuk eti ve yumurta arzında "hıçkırıklara" (aksamalara) yol açabileceği belirtiliyor.

Gıda Enflasyonunda %15’lik Şok Beklentisi

İngiltere Ulusal Çiftçiler Birliği (NFU) Başkanı Tom Bradshaw’un görüşlerine dayandırılan haberde; domates, biber ve salatalık gibi taze ürünlerde önümüzdeki altı hafta içinde %15’lik bir fiyat artışı beklendiği aktarıldı. Seraların ısıtılması için gereken enerji ve gübre maliyetlerindeki artışın, çiftçileri üretimden vazgeçme noktasına getirebileceği uyarısı yapıldı.

"Kovid Döneminden Daha Büyük Bir Şok"

Birleşmiş Milletler ve gıda ekonomistleri, Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklığın Kovid-19 pandemisi ve Rusya-Ukrayna Savaşı'ndan daha derin bir tedarik zinciri kırılmasına yol açabileceğini ifade ediyor. Gemilerin rotalarını Afrika’nın güneyine kaydırması, nakliye sürelerine 30 gün eklerken maliyetleri de %25 oranında artırıyor. Uzmanlar, krizin sürmesi halinde gıda güvenliğinin 2026’nın geri kalanında en temel küresel sorun olacağını öngörüyor.